چهار عنصر ) و ص 49 س 4 - 5 ( طبع عنصر ) و ص 52 س 9 ( طبايع عناصر ) ؛ حكيم ناصر ، جامع الحكمتين ص 292 س 15 ( چهار طبع چهار عنصر ) و ص 302 س 8 ( چهار طبع چهار عنصر ) و ص 295 س 1 و س 2 ( چهار طبيعت چهار عنصر ) و ص 302 س 8 ( طبيعت عنصر ) ؛ ابو حاتم مظفر اسفزارى ، آثار علوى ص 1 ( چهارگانه طبايع چهار عنصر ) و ص 45 س 12 ( چهار طبايع عناصر ) . در بعضى از موارد نيز بمسامحه اخلاط يعنى خون و بلغم و صفرا و سودا به چهار طبع يا طبايع چهارگانه تعبير شده است ( خوان الاخوان حكيم ناصر ص 194 ) . ناگفته نماند كه در كتب همين مؤلفان در بسيارى از مواضع نيز اصطلاحات مذكور بدرستى استعمال شده و اشتباه و التباسى در كار نيست . ص 57 س 3 - 4 - « اين چهار اسطقس هموار به يكديگر مستحيل شوند » ، شيخ رئيس در علم طبيعى دانشنامه ( ص 49 - 52 ) گويد : « مردمانى گفتند كه اين چهار اجسام بسيط كه ايشان را عناصر خوانند تباه نشوند و يك بديگر نشوند ، و مردمان دانش چنين گويند كه اين چهار يك بديگر شوند ، آب هوا شود و زمين آب شود ، و همچنين حكم آتش ، و اين حق است . . . بتجربت بشايد دانستن حال گشتن اين جسمها يك بديگر . . . و سبب آنست كه اين چهار عناصر به صورت مختلف‌اند ، و گوهر و مادّت ايشان يكيست ، و هيچ صورت بوى اولاتر از ديگر نيست ، گاه اين صورت پذيرد و گاه آن صورت . » ابو الخير خمّار در مقالة فى