أبو علي سينا

158

قراضه طبيعيات ( فارسى )

از جواهرى ابتدائى و اصيل كه همه چيز از آنها تركيب يافته بحث كرده‌اند لكن آن جواهر را صاحب صفت خاص عناصر امپدوكلس كه عدم استحاله باشد ندانسته‌اند . فلاسفهء مذكور به چهار عنصر امپدوكلس آشنائى داشتند و بتفاوت هر يك از آنها را مادّهء اصيل مىپنداشتند ولى آنها را از جواهر ديگر جدا نكرده و مجتمعا جواهر ابتدائى و اصول مركبات نشمرده بودند تنها پارمنيدس دو از آن چهار را در قسم مظنونات از فلسفهء خود جواهر اصلى ابتدائى خوانده است . سه عنصر از عناصر چهارگانهء امپدوكلس در فلسفهء تاليس ( آب ) و انكسيمنس ( هوا ) و هراكليتوس ( آتش ) مادّهء ابتدائى و وجود اصيل شناخته شده و عنصر خاك در مذهب فلسفى كسنفانس و پارمنيدس داخل گشته است . امپدوكلس چهار عنصر را اصلى و ابتدائى شمرده ولى بحقيقت آن چهار را به دو يعنى آتش و هوا تقليل داده است در نزد وى هر چهار عنصر قديم و باقىاند و همگى بدون آنكه طبعشان تغيّر يابد در آميزشهاى مختلف با نسبت‌هاى متفاوت شركت ميجويند و هر يك از آنها طبيعتى خاص دارد . امپدوكلس خواص عناصر و وجه امتياز هر يك را از ديگران ذكر نكرده ولى آتش را گرم و روشن و هوا را لطيف و شفّاف و آب را سرد و تيره و خاك را گران و درشت شمرده است . افلاطن و ارسطو اولين كسانى هستند كه طبيعت عناصر را معين كرده براى آنها جايگاه طبيعى شناخته‌اند ، رش : تزلر : فلسفهء يونانيان ( ترجمهء فرانسه ) ج 2 ص 207 - 210 ) . ارسطو خود نظريّه چهار عنصر را قبول و آن را با تصرّفاتى در طبيعيّات داخل كرده و موجب بقاى آن در طول چند قرن شده است در مشرق پيروان مذهب ارسطو رأى استاد را در اين باب پذيرفته و آن را با اطناب