أبو علي سينا
130
قراضه طبيعيات ( فارسى )
مؤلف گويد : « نكهت دخانى ( خ ل : دمانى ) است و از دل همىآيد لابد گرم باشد . . . » . ص 9 س 2 - « دغدغه » و نيز زغزغة . . . ( رش : المنجد ) جنبش زير بغل و پهلو و كف پاى كسى براى آنكه بخنده آيد و اين همانست كه در تداول عوام نزد ما غلغلك ( يا قلقلك ) نامند براى بيان ديگر از دغدغه نزد قدما ، رش : ابو الحسن على بن سهل طبرى ، فردوس الحكمة ص 92 - 93 . ص 9 س 2 - « كراهيت » ، كراهت ( بفتح كاف ) و كراهيت ( بفتح كاف و تخفيف ياء ) ناپسندى . شيخ رئيس در علم طبيعى دانشنامهء علائى ( ص 81 ) گويد : « كراهيت ضعيفى قوّت شهوانى است . » . ص 9 س 4 - 5 - « خداى تبارك و تعالى . . . آفريد » ، در مجمل الحكمه ترجمهء ملخّص رسائل اخوان الصفا ( ص 86 ) آمده است : « دماغ . . . سرد و ترست در اول آفرينش سبب آن را كه تا بدان رايها زنند كه اگر دماغ گرم و خشك بودى بگداختى و اگر نيز نگداختى چون گرم و خشك بودى هرگز آدمى خداوند رأى نبودى و اگر راى زدى خطا بودى . . . » بعقيدهء حكماى طبيعى قديم در زير كرهء ماه يا عالم عنصرى اجسام مركّب ، از آميزش چهار عنصر آتش و هوا و آب و خاك بوجود آمدهاند اين عناصر چون از يكديگر جدا باشند صفات و طبع و جايگاه هر يك ديگر است ، آتش بىرنگ و شفّاف است و بطبع گرم و خشك ( حارّ و يابس ) و جاى طبيعى آن بالاى همهء عناصر ؛ هوا لطيف و شفّافست و بطبع گرم و تر ( حارّ و رطب ) و جايش زير آتش ؛ آب صاف و شفّاف است و بطبع سرد و تر ( بارد و رطب ) و جايش زير هوا ؛ خاك تيره و درشت و گران است و بطبع سرد و خشك ( بارد