و اللغة تأليف نشوان بن سعيد الحميرى از تأليفات پيشينيان ، يا دائرة المعارفهائى كه اخيرا تأليف - و نشر شده است همانند نفائس الفنون‌اند ، نه از قبيل كتاب الشفاء . و با وصف اينكه بخش طبيعى كتاب ما نحن فيه مختصر است باز اقوال و آراء گوناگون را در آن آورده « 1 » و در برخى جاها بابتكارها - و نظريات خويش - اشاره كرده است « 2 » ، - و گاهى ضمن استدلال بر مطالب بدون آنكه رأى مخالف را صريحا آورده باشد ، ردّ كرده است « 3 » . و لهذا دانشنامهء علائى نخستين - و مهمترين كتابى است كه در هر باب فلسفه مىتوان اصطلاحات علمى را در زبان پارسى از روى آن جستجو - و پيدا كرد . كار - مقابله - و تصحيح كتابهاى علمى با طول مدت ( كه اكنون هزارهء مؤلّف آنست ) ، و با بىسوادى كاتبان - و ناسخان ، - و با اينكه اغلب كسانى كه كتاب را مىنويسند - يا مىخوانند ، عمدا بسليقهء خود در آن تصرف مىكنند ، بسى دشوار است . على الخصوص كه از كتاب دانشنامهء علائى نسخهء قديمى - كه معاصر ،

--> ( 1 ) چنان كه در ص 12 بقول معروف ثابت بن قرّه ( - كه بزرگ از هر نوع جسمى كوچك آن نوع را به خود مىكشد ) - كه اكنون بنام جاذبهء عمومى - ( و از گفتهء نيوتن ) شهرت يافته اشاره كرده . و در ص 14 - 15 پس از ياد كردن خاصيتهاى مكان چهار قول راجع به مكان ايراد ورد كرده و سپس گفتهء ؛ اشراقيان را ( كه مكان را بعد دانسته‌اند ) باطل كرده . و در مواضع ديگر كه در فهرست اشاره كرده‌ايم . ( 2 ) چنان كه در ص 8 در بيان اينكه جنبش گرد در وضع است گويد : اين چيزى است از جمله آن چيزها كه ما بجا آورده‌ايم ، و نظير اين در ص 51 . ( 3 ) چنان كه در ص 5 حركت جوهرى را با استدلالى كه ذكر كرده رد كرده است ، و نظائر اين مطالب در اين كتاب فراوان است .