كه نبود و شايد كه بود نظر بذات خويش و اگر چه از جهت موجد هم واجب گشته است . سؤال : چيست موجب ايجاد موجودات ؟ جواب : بدان كه موجود بر دو « قسم » « 1 » است : يكى آنكه بنفس خويش پيدا بود چون محسوسات ، و ديگر آنكه ظهور وى بآثارى كه از وى صادر شود ، بود چنان كه صانع پيدا بود بمصنوع حتى لا محالة وجود مصنوع دليل بود بر وجود صانع ، و ذات اوّل حق تعالى [ اللّه و تقدس ] « 2 » نه محسوس است كه بنفس خويش پيدا گردد ، پس از قسم ديگر است كه باثر و صنع پيدا گردد ، و از وجود مصنوع دليل بود بر وجود صانع ، و ذات اوّل حق تعالى [ اللّه ] « 3 » از ظهور « مفعول » « 4 » صانع و فاعل حاصل شود . پس موجب ايجاد موجودات ظهور اوّل حق است چنان كه اشارت آمد ( كه ) « 5 » : « كنت كنزا مخفيّا و اردت « 6 » ان اعرف ( فخلقت الخلق لكى اعرف ) « 7 » . » سؤال : چيست موجب آنكه حق تعالى بايد كه پيدا بود لا محاله كه تا موجودات كه در ذات خويش جايز الوجود ( بودند ) « 8 » ازين

--> ( 1 ) - م ، ك : گونه . ( 2 ) - س ، م ، ك ، ل ندارد . ( 3 ) - س ، م ، ك ، ل ندارد . ( 4 ) - م ، س ، ك ، ل : معقول . ( 5 ) - نسخ ديگر افزوده . ( 6 ) - س ، م ، ك : فاجبت . - ظاهرا صحيح همين است . ( 7 ) - م افزوده : فخلفت الخلق . - حديث قدسى است . ( 8 ) - س ، ك ، ل ، م . افزوده .