و ترك وجود هذا القسم - و هو على صفته المذكورة - غير « 1 » لائق بالجود على ما بيّنا . ترجمه وهم و تنبيه يا شايد بگويى : چرا ممكن نباشد كه قسم دوم از پيوستن اندكى به آن ، بر كنار باشد ؟ « 2 » پاسخ تو اين است كه اگر قسم دوم از پيوستن شر به آن ، بر كنار بود ، چيزى غير از اين قسم بود و همان قسم اوّل بود كه از آن ، فراغت حاصل شد . « 3 » و همانا اين قسم در اصل وجودش خير فراوان به آن تعلّق نمىگيرد ، مگر اين‌كه با تصادم‌ها و برخوردهايى كه حادث مىشود ، بالضروره در معرض شر اندك قرار گيرد . هرگاه از اين شرّ اندك بر كنار بماند ، چيزى غير از خودش شده است . بنابراين ، آتش چيزى غير از آتش و آب چيزى غير از آب شده است . « 4 » ترك وجود اين قسم - با همان صفت شرّ اندكى كه ذكر شد - همان‌گونه كه گفتيم ، درخور جود ( بيكران خداوند ) نيست . « 5 » شرح و توضيح روشن شد كه از اقسام پنج‌گانه ، تنها دو قسم درخور هستى يافتن و افاضهء وجود از سوى خداوند حكيم صاحب جود مىباشند ، بلكه افاضهء وجود بر آنها يقينى است .

--> ( 1 ) . « غير » خبر « ترك » است . ( 2 ) . در پى اشكالى كه در فصل 24 مطرح و پاسخ داده شد ، به طرح اشكال و پاسخ ديگرى مىپردازد . ( 3 ) . فرق قسم اول و دوم اين است كه يكى خير محض و ديگرى خير غالب است . اگر قسم دوم ، مشتمل بر هيچ شرّى نباشد ، همان قسم اوّل است . بنابراين ، قسم دوم از فيض وجود محروم مىشود و اين با وجود بيكران خداوند ، ناسازگار است . ( 4 ) . اگر در قسم دوم ، هيچ‌گونه شرى نباشد ، خودش‌خودش نيست . ( 5 ) . هرگاه قسم دوم ، آفريده نشود ، تعطيل فيض لازم مىآيد .