آنهاست . بنابراين ، فايده‌هاى اينها به مراتب بر زيان‌هايشان فزونى دارد . اگر انسان از جهل خود در دنيا و آخرت زيان مىبيند براى وجود قوّهء عاقله نيست ، بلكه براى اين است كه از وجود آن ، بهرهء درست نبرده است . او اگر عقل را بر قوّهء شهوت و غضب حاكم مىكرد و شهوت و غضب را از تجاوز به حريم عقل و خوار و خفيف كردن آن بازمىداشت ، هرگز در معاش و معاد خود زيان نمىديد . شيخ الرئيس در اين‌باره مىگويد : و أن تتأدّى أحوالها و أحوال الأمور التّي في العالم إلى أن يقع لها خطا في عقل ضارّ في المعاد ، و في الحقّ أو فرط هيجان غالب عامل من شهوة أو غضب ضارّ في أمر المعاد ؛ و همين‌طور احوال اجسام حيوانى « 1 » و امور عالم هستى به خطا و انحرافى منتهى مىشود كه در امر معاد يا در راه حق زيان‌بخش است و يا شهوت و غضبى غلبه مىكند كه به معاد انسان زيان مىرساند . شيخ الرئيس پس از آوردن اين نمونه‌ها به بيان سه نكتهء مهم مىپردازد : نكتهء اول محال است كه قواى شهوى و غضبى بخواهند به كمال خود برسند و در عين حال ، تضادّ و تزاحمى با ديگر قوا پيدا نكنند . گاهى انسان در به كارگيرى قواى شهوى و غضبى دچار خطا و اشتباه مىشود . نمىتوان گفت : چرا انسان قوهء شهوت و غضب دارد ؟ بلكه بايد گفت چرا در به كارگيرى قوّهء شهوت و غضب به خطا رفته است ؟ چرا عقل را از كار انداخته و چشم و گوش آن‌را كور و كر كرده تا در چاه ويل بدبختى و رسوايى سقوط كند ؟ شيخ الرئيس دربارهء نكتهء اوّل مىگويد :

--> ( 1 ) . منظور اجسام حيوانى خاص - يعنى انسان - است .