احمد بهشتى
283
تجريد شرح نمط هفتم از كتاب الاشارات و التنبيهات شيخ الرئيس ابن سينا ( فارسى )
مقولهء « كم » به « مساوى » و براى مقولهء « كيف » به « مشابه » و براى خود مقولهء مضاف به « أقرب » و براى مقولهء وضع به « راست قامتتر بودن » و براى مقولهء « أين » به « أعلى » و براى مقولهء « متى » به « أقدم » و براى مقولهء « جده » به « أكسى » يا پوشيدهتر بودن و براى مقولهء « أن يفعل » به « أقطع » يا برندهتر بودن و براى مقولهء « أن ينفعل » به « أشدّ تسخّنا » يا حرارت پذيرى شديدتر ، مثال زده است . « 1 » صفتهاى ثبوتى حقيقى باز مىگرديم به قسم اوّل ، يعنى صفتهاى ثبوتى حقيقى . اينگونه صفتها بر دو دستهاند : صفتهاى حقيقى محض و صفتهاى حقيقى مضاف يا مبدأ إضافه . شيخ الرئيس يكبار ديگر - آنجا كه مىخواست « غنىّ تام » را تعريف كند - به دو قسم فوق اشاره كرد . در آنجا صفتهاى حقيقى محض را به حسن ، شكل و غير از اينها مثال زد و توضيح داد كه اينگونه صفتها ، متمكّن در ذات موصوفند و در آن استقرار دارند . سپس براى صفتهاى حقيقى مبدأ إضافه ، به علم و توانايى مثال زد كه هم متمكّن و مستقر در ذات موصوفند و هم اضافهء به معلوم و مقدور دارند . غنىّ تام كسى است كه در ذات و صفتهاى حقيقى محض و صفتهاى حقيقى مبدأ إضافه محتاج غير نباشد . « 2 » تقسيمى براى صفتهاى حقيقى محض برخى از اينگونه صفتها ، اگر بخواهند به ضدّ خود تبديل شوند ، موصوف ، از
--> ( 1 ) . ر . ك : همان ، ص 587 . ( 2 ) . ر . ك : غايات و مبادى ، ص 34 - 37 .