احمد بهشتى
281
تجريد شرح نمط هفتم از كتاب الاشارات و التنبيهات شيخ الرئيس ابن سينا ( فارسى )
الف ) صفتهاى ثبوتى و سلبى صفتهاى ثبوتى ، صفتهايىاند كه بر كرامت ، جمال و كمال ذات دلالت دارند و صفتهاى سلبى به معناى از بين بردن نقصها و عدمهاست . قسم اوّل را ايجابى ثبوتى يا صفتهاى جمال و قسم دوم را سلبى تقديسى يا صفتهاى جلال مىنامند . در مورد خداوند متعال ، تمام صفتهاى سلبى به سلب نقص يا سلب امكان باز مىكردند و از آنجاكه نفى در نفى ، اثبات است ، بازگشت سلب نقص به اثبات كمال و بازگشت سلب امكان ، به اثبات وجوب است و چون وجوب و كمال ، عين ذات واجب الوجود است ، هيچگونه تركيب و تكثّرى در ذات بىمانند او لازم نمىآيد . « 1 » ب ) تقسيم ديگر براى صفتهاى ثبوتى صفتهاى ثبوتى يا محسوس است يا معقول . هركدام آنها يا عين موصوف يا زايد بر موصوف است . صفتهاى محسوسى كه عين موصوفند ؛ مانند اتّصال « 2 » براى جسم و صفتهاى محسوسى كه زايد بر موصوفند ؛ مانند سياهى براى جسم . صفتهاى معقولى كه عين موصوفند ؛ مانند علم ذاتى براى خداوند « 3 » و صفتهاى معقولى كه زايد بر موصوفند ؛ مانند علم براى انسان . « 4 » بديهى است كه صفتهاى محسوس بر خداوند ، ممتنع و صفتهاى معقول بر
--> ( 1 ) . ر . ك : الحكمة المتعالية فى الاسفار الاربعة العقليه ، ج 6 ، ص 118 . ( 2 ) . منظور ، صورت جسم است ، نه اتّصال كمّى كه بر جسم عارض است . ( 3 ) . البته نه بنابر رأى مشاييان . ( 4 ) . ر . ك : الحكمة المتعالية فى الاسفار الاربعة العقليه ، ج 6 ، ص 123 .