نامه‌اى ديگر از پطرسبورغ قوه واهمه ، شيطان عقل ! پطرسبورغ 9 فبريهء فرنگى جناب محتشم حاجى محمدحسن امين دارالضرب السلطانيه‌هميشه در حالات نفسانيّه و بدنيه در كمال اعتدال بوده باشند خير باشد ، چه مىشود شما را - سپر اسلام بر روى دست و شمشير ايمان از نيام كشيده‌ايد - خدا كند كه در مقابل حق نباشد - قوّهء واهمه اگرچه از ظلّ عقل و اشتغال آن به ترتيب و تربيهء اجساد بوجود آمده است - ولى او را قدرتيست بسيار شديد كه در غالب نفوس بشريه با عقل در نبرد آمده بروفائق مىگردد - و جميع ضلالات عالم انسانى ازو نشئت نموده است - و اوست كه حق را مشوّه نمود به صورت باطلش ظاهر ميسازد - و باطل را مزوّق ساخته بهيكل كمالش بر عالم جلوه مىدهد - اوست كه در خير مطلق بوساوس خود هيئآت بشمهء شرور را بابصار نمايش داده بيچارگان را محروم مينمايد - و شرّ را بزيب و زينت دلربائى آرايش نموده نفوس را بر آن ترغيب مىكند - و حكما اين قوهء واهمه را شيطان عقلش مىنامند - و لكن فرق بعيد است ميان آن دو - چونكه شيطان بيچاره اگرچه انسان را از سلوك سُبُل حق و حقيقت بازميدارد و لكن او را در تمتعات و لذات دنيويه و شهوات بدنيه مساعدت مينمايد - و اما قوهء واهمه انسان را از سعادت دنيا و آخرت هر دو بازمىدارد - در عين غنى وجود توانگران را از خوف فقر ميكاهد - و در حين شادمانى ابواب احزان گذشته و اكدار آينده را به روى باز مينمايد - و از براى تلخ‌كردن زيست انسانى در اعوان و اصدقا و اهل