سيد جمال الدين الحسيني الأفغاني
21
نامه ها و اسناد سياسى ( فارسى )
جناب وزير ، از براى اثبات حسن مقاصد خود ، در هر حال حاضرند كه اگر از طرف روس طريق سهلى ارائه شود ، در ظرف چند روز مسئله كارون و بانك و معادن را حل نموده به حالت سابقه اعاده نمايند . اين عاجز چون نجاح مقاصد جناب وزير را عين رضايت پادشاه و خير ملت اسلام مىدانستم به پطرزبورغ عود نمودم و چندنفر را كه در سياسيات مشرق زمين با خود هم مشرب مىدانستم ، چون جنرال « ابروچف » در حربيه و جنرال « ريختر » در وزارت دربار و جنرال « اغناتيف » سفير سابق روس در اسلامبول و مادام « نوديكف » كه از خواتين نافذالكلمه و غالباً در مسائل سياسيه كه ما بين روس و انگليس است مىكوشد ، با خود متفق كردم و در ظرف دوماه بيستبار با مسيو « گيرس » و با مستشارهاى ايشان ملاقات كردم و پيش از آنكه در مقاصد جناب وزير شروع نمائيم ، اولًا در اين سعى نمودم كه به ادله و براهين سياسيه و به اعانت هممشربهاى خودم ثابت كنم كه صلاح دولت روس در مشرقزمين آنست كه علىالدوام با دولت ايران از در مسالمت و مواده و مجاملت برآيد و سختگيرى و مخاصمت ننمايد و درضمن همهوقت منح و سماح اعليحضرت را در اترك و اراضى تركمانيه و جاهاى ديگر خاطرنشان ايشان مىنمودم . چون ديدم كه اين مطلب اصلى مسجل شد و مقبول گرديد و از براى ايشان انحراف رأى روى داد و آتش غضبشان فرو نشست و در آن وقت مقاصب جناب وزير را پيش نهاده گفتم كه : وزير اعظم به نفس خود در مونيك به من گفتند به شما تبليغ كنم كه ايشان حاضرند اگر شما طريقى نشان دهيد كه موجب حرب و سبب غرامت نگردد ، مسئله كارون و بانك و معادن را حل نمايند و موازنهء سابقه كه درميان دولت روس و ايران و انگليس بود ، دوباره برقرار كنند و در تلواين مطلب آنقدر كه ممكن بود ، در تبرئه ذمه جناب وزير و حسن مقاصد ايشان در حق دولت روسيه كوشيدم ، چنانچه دوبار هم اين مطلب اخير را از پطرزبورغ بايشان نوشتم . مسيوگيرس و مستشارهاى ايشان پس از آنكه مكرراً از حسن مقاصد و ثبات عزم جناب وزير پرسيدند گفتند كه ما بايد در اين مسئله با وزير جنگ و وزير ماليه اولًا