ملا عبد الباقى صوفى تبريزى ( دانشمند )
21
منهاج الولاية في شرح نهج البلاغة ( فارسى )
از حكايات قابل توجهّ و نقل شده در متون مختلف ، دعوت شاه عبّاس بزرگ موقع بناى مسجد جامع عبّاسى از او براى نوشتن كتيبههاى آن مسجد است كه شاه عبّاس ، محمّد حسين چلبى را به دنبال عبد الباقى فرستاد تا براى انجام اين امر از بغداد به اصفهان بيايد ، امّا وى دعوت شاه را نپذيرفت . در برخى از متون آمده كه پس از فتح قندهار توسّط شاه عبّاس ، عبد الباقى دعوت شاه را اجابت كرد و به اصفهان آمد و كتيبهء مسجد جامع را نگاشت . امّا در رياض العارفين چنين آمده كه پس از فتح بغداد ، عبد الباقى را براى نوشتن كتيبهء مسجد به اصفهان آوردند . شيخ آقا بزرگ تهرانى در الذريعة گفتهء دوم را صحيحتر مىداند ( 1 ) و در ريحانة الأدب و دانشمندان آذربايجان نيز همين گفتهء دوم چنين نقل شده كه شاه عبّاس پس از گرفتن بغداد ، عبد الباقى را به اصفهان برد و او را وادار كرد تا كتيبهء مسجد را بنويسد . ( 2 ) خطوط گنبد بزرگ و صفحهء مقابل و طاق در مسجد جامع عبّاسى از اوست ( 3 ) . اين قطعه در حكايت از اوست : ( 4 ) در قصهّ شنيديم كزين پيش بزرگى * يك بدرهء ( 5 ) زر داد به يك بيت فلانى ما هم به طمع ، پيش بزرگان زمانه * بستيم ميانىّ و گشاديم زبانى برديم بسى رنج و نشد حاصل از اين كار * جز خوردن خونى و بجز كندن جانى گر تربيت اين است بسا كاهل سخن را * دل تافته گردد چو تنور از پى نانى عنقا ( 6 ) و كرم هر دو يكى دان كه از ايشان * جز نام نيابند به تحقيق نشانى اى اهل هنر ، قصهّ همين است كه گفتيم * هان تا نفروشيد يقينى به گمانى اين ابيات نيز از اوست :
--> ( 1 ) الذريعة ، ج 9 ، ص 123 ( 2 ) ريحانة الأدب ، ج 2 ، ص 211 دانشمندان آذربايجان ، ص 144 ( 3 ) تذكرهء خطّ و خطّاطان ، ميرزا حبيب اصفهانى ، ترجمهء چاوش اكبرى ، ص 77 ( 4 ) ريحانة الأدب ، ج 2 ، ص 212 تذكرهء خطّ و خطّاطان ، ص 76 ( 5 ) بدره : هميان كه در آن هزار يا ده هزار و يا هفت هزار درهم و دينار باشد . ( 6 ) عنقا : سختى و بلا 7 . تذكرهء خطّ و خطّاطان ، ص 76