سيد علي اكبر قرشي
627
مفردات نهج البلاغه ( فارسى )
« من اصبح على الدنيا حزينا فقد اصبح لقضاء اللّه ساخطا » حكمت 228 ، اينجا « اصبح » به معنى « صار » است يعنى هر كس بر دنيا غمگين باشد به قضاء خدا خشمگين گشته است . و در مقام موعظه و پند گرفتن از وجود خويش فرموده : « ايّها الناس استصبحوا من شعلة مصباح واعظ متعّظ » خ 105 152 و آن در « شعل » گذشت ، نور اخذ كنيد از شعلهء چراغ وعظكنندهء وعظپذير . « صبوح » : آنچه در وقت صبح آشاميده مىشود . در رابطه با ملاحم فرموده است : « ثمّ ليشحذنَّ فيها قوم شحذ القين النصل تجلى بالتنزيل ابصارهم . . . و يغبقون كأس الحكمة بعد الصبوح » خ 150 208 يعنى سپس گروهى از آنها تصميم خويش را بر جنگ تيز مى كنند مانند تيز كردن آهنگر دم شمشير و كارد را ، بصيرت آنها با قرآن روشن مىشود . . . نوشانده مى شوند كاسهء حكمت را شب هنگام بعد از نوشانده شدن در صبح ، يعنى حكمت الهيهّ مرتب به آنها افاضه مىشود . صبر : در اصل به معنى حبس و نگاه داشتن است : « صبر الدابّة : حبسها بلا علف » راغب نگاه داشتن در تنگى گفته است ، آن در اصطلاح خويشتن دارى و حبس نفس است به هر چيزى كه شرع و عقل تقاضا مىكند ، و يا از چيزى كه شرع و عقل از آن نهى مىكند ، ماه رمضان را « شهر الصبر » گويند كه انسان نفس خويش از چيزهائى حبس و منع مىكند ، موارد زيادى از آن در « نهج » آمده است . چنان كه فرموده : « و الدهر يومان يوم لك و يوم عليك فاذا كان لك فلا تبطر و ان كان عليك فاصبر » حكمت 396 « لا تبطر » متكبر و ظالم نباش و نيز فرموده : « و الصبر صبران : صبر على ما تكره و صبر عمّا تحبّ » حكمت 55 . « قتل صبر » آنست كه دستهاى كسى بسته شود و يا كسى او را بگيرد تا ديگرى بكشد و يا او را براى كشتن زندانى كنند در هر صورت گفته مىشود « قتل صبرا » دربارهء طلحه و زبير و اتباع آنها فرموده : « فقدموا على عاملى بها و خزّان بيت المال المسلمين و غيرهم من اهلها فقتلوا طائفة منهم صبرا و طائفة عذرا » خ 172 247 اصطبار : صبر كردن . چنان كه از قرآن مجيد نقل كرده « و أمر اهلك بالصلاة و اصطبر عليها » خ 199 317 « تصبّر » نيز به همان معنى است به حضرت مجتبى عليه السلام مى نويسد : « و عوِّد نفسك التصبّر على المكروه » نامهء 31 « تصبير » امر كردن به صبر . در رابطه با شخص محتضر فرموده : « و خرسوا عن جواب السائلين عنه . . . و ممّن لهم اياب عافيته و مصبِّر لهم على فقده » خ 221 341 ،