سيد علي اكبر قرشي
487
مفردات نهج البلاغه ( فارسى )
و دربارهء بيت الله الحرام فرموده : « و لو اراد سبحانه ان يضع بيته الحرام و مشاعره العظام بين جنّات و انهار . . . و روضة خضراء و ارياف محدقة . . . لكان قد صغر قدر الجزاء » خ 192 ، 293 ، اگر خداوند بيت خويش و مشعرهاى عظيم را ميان باغات و نهرها و باغ سبز و مكانهاى پر نعمت كه كعبه را در ميان گرفتهاند ، مى گذاشت اندازهء پاداش كم مى شد . منظور از « ارياف » زمينهاى سرسبز و پر از نعمت است . ريق : - به فتح اول - حركت و ريختن آب « راق الماء ريقا : تردّد و انصبّ » و نيز به معنى لمعان آيد : « راق الشى ء : لمع » و - به كسر اول - به معنى آب دهان است ، از اين ماده شش مورد در « نهج » آمده است . در وصف مردان حق فرموده : است : « و بقى رجال غضّ ابصارهم ذكر المراجع و اراق دموعهم خوف المحشر » خ 32 ، 75 ، و ماند ذكر حال مردانى كه ياد آخرت چشمشان را بسته و خوف محشر اشكشان را ريخته است . دربارهء رشوهايكه اشعث بن قيس آورده بود فرمود : « و اعجب من ذلك طارق طرقنا بملفوفة فى وعائها و معجونة شنئتها كانّها عجنت بريق حيّة اوقيئها » خ 224 ، 347 ، شگفتتر از جريان عقيل آنكه يك نفر شباهنگ پيش ما آمد با حلوائى در ظرفش و با معجونى كه چنان مكروه داشتم گوئى با آب دهان مار يا با استفراغ آن خمير شده بود . ريم : مريم مادر عيسى عليه السلام است كه فقط يك بار در « نهج » آمده است : « و ان شئت قلت فى عيسى بن مريم فلقد كان يتوسّد الحجر و يلبس الخشن » خ 160 ، 227 و اگر خواستى عيسى بن مريم را بازگو مى كنى كه به سنگ تكيه مى كرد و لباس خشن مى پوشيد . رين : زنگار . مهر شدن . پليدى در اساس اللغته آمده : قسوقى است عارض از گناه كه قلب را مى پوشاند ، چهار مورد از اين كلمه در « نهج » آمده است « و من لجّ و تمادى فهو الراكس الذى ران الله على قلبه و صارت دائرة السوء على رأسه » نامهء 58 ، 449 ، و آنكه لجاجت به خرج داد ، او همان سرنگون و نگون بخت است كه خدا بر قلبش زنگار گذاشته و بلا و بدبختى بر سرش گرديده است .