سيد علي اكبر قرشي

385

مفردات نهج البلاغه ( فارسى )

« نهج » آمده است . به امام عليه السلام خبر رسيد كه عمرو بن عاص لعنه الله به مردم شام مى گويد : على بن ابيطالب آدم سبك و مزّاح و شوخى كننده است در جواب وى فرمود : « عجبا لابن النابغة يزعم لاهل الشام انّ فىّ دعابة و انّى امرء تلعابه . . . لقد قال باطلا و نطق آثما . . . اما و الله انى ليمنعنى من اللعب ذكر الموت » خ 84 ، 115 تعجب از پسر زن زناكار ، به گمان اهل شام مى آورد كه در من شوخى و مزاح هست و من مردى كثير اللعب هستم ، حقا كه باطل آورده و گناهكارانه سخن گفته است . . . به خدا قسم كه ياد مرگ مرا از بازيچه مانع مىشود . آن حضرت خطاب به دنيا فرموده : « اين القرون الذين غررتهم بمداعبك » نامهء 4 ، 419 كجاست مردمانى كه با مزاحهايت آنها را فريفتى ، مداعب جمع مدعبه به معنى دعابه و مزاح است . دعس : زير پا گذاشتن . پر كردن « دعس الوعاء دعسا : حشاه » از اين ماده فقط يك مورد در « نهج » هست كه در تشويق ياران به جنگ فرموده : « و اعطوا السيوف حقوقها . . . و اذمروا انفسكم عى الطعن الدعسىّ و الضرب الطلحفىّ نامه 16 ، 374 ، حق شمشير را در تارومار كردن دشمن بدهيد ، خودتان را به نيزه زدنى كه جوف دشمن را پر كند ، و بضربت شديدى تشويق نمائيد . دعق : زير پا گذاشتن . « دعق الطريق دعقا : وطئه » از اين ماده يك مورد بيشتر در « نهج » يافته نيست ، در تشويق به جنگ فرموده : « انّهم لن يزولوا عن مواقفهم . . . حتى تدعق الخيول فى نواحر ارضهم » خ 124 ، 181 ، آنها از مواضع خود دور نمى شوند ، تا اسبان جنگى اراضى آنها را كه در مقابل ماست بگويند . و زير پا بگذارند . دعم : ستونبندى كردن ( ستون زدن ) : « دعم الشى ء دعما : اسنده عند ميله اولئّلا يميل » دعام و دعامه : ستون خانه . جمع دعامه دعائم است ، از اين ماده چهارده مورد در « نهج » يافته است . دربارهء خلقت آسمانها فرموده : « فسوّى منع سبع سموات . . . به غير عمد يدعمها و لا دسار ينظمها » خ 1 ، 41 ، از آن هفت آسمان پرداخت بدون ستونى كه ستونبندى كند آنها را و بدون مسمارى كه منظّم نمايد آنها را دربارهء