خاموش شود و اگر هر دو خاموش گردد همود گفته شود و آن در انسان كنايه از مرگ است : « فاعملوا . . . قبل ان يخمد العمل و ينقطع المهل و ينقضى الاجل » خ 237 ، 356 ، خمود عمل قطع شدن آنست با آمدن مرگ ، تا انسان زنده است عمل از او چون شعله ، بلند مىشود ، دربارهء قدرت و توانائى بدنى خويش با كمى طعام فرموده : « و النابتات العذية اصلب عودا و ابطاء خمودا » روئيدنيهائيكه جز آب باراننبيند شاخه اش محكمتر و خاموش شدنش با تأخير است . و نيز در خ 190 ، 196 آمده است . خمر : در اصل به معنى پوشاندن است ، شراب را از آن جهت خمر گفته‌اند كه عقل را مى پوشاند و زايل مىكند . از اين ماده سه مورد در « نهج » آمده است : « فرض اللّه . . . ترك شرب الخمر تحصينا للعقل » حكمت 252 دربارهء بهشت فرموده : « و يطاف على نزّالها فى افنية قصورها بالاعسال المصفّقة و الخمور المروّقة » خ 165 ، 239 « مروّقة » به معنى تصفيه شده است . خمس : ( بر وزن عقل ) : پنج . از اسماء عدد است « خامس » اسم فاعل است يعنى پنجم ، از اين ماده شش مورد در « نهج » يافته است دربارهء نماز فرموده : « و لقد شبّهها رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلّم بالحّمة تكون على باب الرجل فهو يغتسل منه فى اليوم و الليلة خمس مرّات » خ 199 ، 317 كه در « ح م م » گذشت . خمس : ( بر وزن عنق ) : يك پنجم ، مالياتى است كه از هفت چيز دريافت مىشود ، خداوند فرموده : ( « وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ للِهِّ خمُسُهَُ » ) و آن فقط يك دفعه در « نهج » آمده است ، روايت شده عمر بن الخطاب خواست زيورهاى كعبه را در مصارف عمومى خرج كند ، و از آنحضرت نظر خواهى كرد ، حضرت ضمن مخالفت خويش فرمود : « انّ هذا القرآن انزل على النّبى ص و الاموال اربعة . . . و الخمس فوضعه اللّه حيث وضعه » حكمت 270 خميس ( بر وزن شريف ) : لشكر بزرگ ، به قولى آن از چهار هزار تا دوازده هزار است و آن دو بار در « نهج » ديده مىشود : « اللّهم فان ردّوا الحقّ فافضض جماعتهم . . . حتى يجّر ببلادهم الخميس يتلوه الخميس » خ 124 ، 181 كه در « ج ر ر » گفته شد . در نهاية گويد : علت اين تسميه آنست كه لشكر به پنج قسمت تقسيم مىشود :