سيد علي اكبر قرشي

24

مفردات نهج البلاغه ( فارسى )

ناگفته نماند كلمه « لا ابالكم » چندين بار در « نهج » ديده مىشود ابن ميثم در ذيل خطبهء 35 كه اين كلمه دربارهء خوارج گفته شده فرمايد : « لا ابالكم » سخنى است كه عرب به آن عادت كرده بود جوهرى گويد : از آن مدح اراده كنند ديگران گفته‌اند در ذمّ به كار رود چون نفى « اب » مستلزم عار و ننگ است و گفته‌اند : آن نفرين است كه شخص ، ياور و نيرو نداشته باشد ، زيرا نفى « اب » لازمه‌اش نفى عشيره و اقوام است . ظاهرا مراد از كلام امام معناى دوّم يا سوّم است چون سخن امام نوعا در مقام ذمّ مى باشد ، مثلا آنگاه كه نعمان بن بشير از طرف معاويه به « عين التمر » حمله كرد امام در رابطه با تحريك مردم به جنگ ، چنين فرمود : « . . . لا ابالكم ما تنتظرون بنصركم ربكّم أ ما دين يجمعكم و لا حميّة تحمشكم . . . » خ 39 ، 81 ، ننگ بر شما در يارى خداى خود منتظر چه هستيد مگر دينى نداريد كه شما را جمع كند ، مگر حميّتى نداريد كه شما را بر دشمن خشمگين نمايد ابن ميثم در شرح « لله ابائكم فقدّموّا بعضا يكن لكم » خ 203 ، 321 گويد : « لله ابائكم » كلمه‌اى است كه عرب براى تعظيم مخاطب گويد و او را و يا پدر او را به خدا نسبت مىدهد « لله لك - لله ابوك » به نظر بعضى « لام » براى عاقبت است يعنى عاقبت پدرتان به سوى خدا باشد . اباء : امتناع و خوددارى از قبول چيزى ، مثلا امام صلوات الله عليه دربارهء امامت فرموده : « ايها الناس ان احق الناس بهذا الامر اقواهم عليه و اعلمهم بامر الله فيه فان شغب شاغب استعتب فان ابى قوتل . . . » ط 173 ، 247 ، يعنى اى مردم سزاوارترين مردم به امر خلافت تواناترين آنها بر خلافت و داناترين آنها به دستور خدا در آن مورد است اگر كسى سرباز زد از او رضايت و اطاعت مى خواهند و اگر امتناع كرد با او مى جنگند ، اين لغت بارها در « نهج » به كار رفته است . اتان : الاغ ماده ، اين كلمه فقط يك بار در « نهج » يافته است ، امام دربارهء استفاده از مال دنيا به عثمان بن حنيف مى نويسد : « و لا اخذت منه الّا كقوت اتان دبرة » نامهء 45 ، 417 يعنى از مال دنيا نگرفتيم مگر به اندازه قوت ماده الاغيكه پشتش زخمى است « دبره » مثل طلبه زخم پشت حيوان است .