سيد علي اكبر قرشي

175

مفردات نهج البلاغه ( فارسى )

تعس : هلاكت : انحطاط و لغزش ، حضرت آن را فقط يك بار در ذمّ يارانش به كار برده است : « اضرع الله خدودكم و اتعس جدودكم لا تعرفون الحق كمعرفتكم الباطل و لا تبطلون الباطل كابطالكم الحق » خ 69 ، 99 ، خدا چهره‌هايتان را ذليل كند ، و هلاك كند تازه‌هاى شما را . . . تفه : كمى و خسيس بودن : « تفه تفها : قل و خسّ » على هذا « تافه » شى قليل است ، اين ماده فقط دو بار در « نهج » ديده مىشود چنان كه به حسن مجتبى صلوات الله عليه فرموده : « و اياك و مصادقة الفاجر فانه يبيعك بالتافة » حكمت 38 دورى كن از رفاقت فاجر كه او تو را به چيزى اندك مى فروشد . و نيز به مالك مى نويسد : تو در تضييع شى ء كم به علت محكم كردن شى ء زياد معذور نيستى « فانك لا تعذر بتضييعك التافة لاحكامك الكثير المهم » نامهء 53 ، 439 تقن : اتقان : محكم كردن « اتقن الامر : احكمه » از اين ماده چهار مورد در كلام آنحضرت آمده است در رابطه با حق تعالى فرموده است : « و لكنه سبحانه دبّرها بلطفه و امسكها بامره و اتقنها بقدرته » خ 186 ، 276 ضمير « هاء » راجع به دنياست و نيز خ 185 ، 270 « و اتقن تركيبه » ، « متقن » اسم مفعول است به معنى محكم شده در رابطه با خلقت فرموده : « و لا ولجت عليه شبهة فيما قضى و قدّر ، بل قضاء و متقن و علم محكم و امر مبرم » خ 65 ، 96 و نيز در خ 182 تلع : از جملهء معانى آن بلند و طويل شدن است « تلع عنقه : طالت » اين كلمه فقط يك بار در « نهج » ديده مىشود ، پس از جنگ بصره چون نعش طلحه و عبد الرحمن بن عتاب را ديد فرمود : « لقد اصبح ابو محمد بهذا المكان غريبا . . . ادركت و ترى من بنى عبد مناف . . . لقد اتلعوا اعناقهم الى امر لم يكونوا اهله فوقصوا دونه » خ 219 ، 337 ، يعنى طلحه در اين مكان غريب شد . . . انتقام خويش را از نبى عبد مناف گرفتم آنها گردنهاى خويش را براى خلافت كه اهلش نبودند بلند كردند و در كنار آن گردنهايشان شكسته شد . تلف : از بين رفتن : « تلف تلفا : هلك » و آن دو بار در « نهج » ديده مىشود ، خطاب به دنيا فرموده : « . . . و ملوك اسلمتهم الى التلف و اوردتهم موارد البلاء » نامهء