10 - كلام مولا ( ع ) « العين و كاء السه » در ميان مردم چنين شايع است كه از فرمايشات رسول اللّه ( ص ) است اما برخى از راويان حديث آن را به مولا امير المؤمنين نسبت داده‌اند . و اين مطلب را « المبرد » در كتاب « المقتضب » در « باب اللفظ بالحروف » ( ج 3 ، ص 263 ) ذكر كرده است . مبرد : ابو العباس محمد بن يزيد ازدى نحوى متوفاى سال ( 285 ه 898 ) . « كتاب المقتضب » در دست نيست ، اما ابن نديم در « الفهرست » ( ص 88 ) و حاجى خليفه در « كشف الظنون » ( ج 2 ، ص 1793 ) از آن ياد كرده‌اند . ابو محمد عبد اللّه بن مسلم بن قتيبه دينورى ( وفات 276 ه 889 م ) در كتاب « مختلف الحديث » ( ص 65 ) گويد : اين حديث از فرمايشات رسول اللّه است همان گونه كه ابو عبيد احمد بن محمد هروى ( وفات 401 ه 1010 م ) آن را در كتاب خود « الغريبين » [ ورق 134 ] آورده است و گويد : « و فى الحديث : العين وكاء السه . قال ابو عبيد و هو حلقة الدبر » و ابو عبيد القاسم بن سلام هروى كه شرح او گفته شد كلام فوق را در كتاب ( غريب الحديث ) ضمن احاديث رسول اللّه ( ص ) آورده است ( ورق 138 ب نسخهء رامپور ) ( 1 ) .

--> ( 1 ) ترجمه و معناى حديث : چشم ، بند و ارتباط نشيمن است . تا وقتى كه چشم باز است نشيمن بسته است و همين كه چشم بسته شد مخرج ريح باز مىشود و موجب نقض وضو مى گردد . و در بعضى نسخ ، العين و كاء السة يا العين وكاء السة آمده است . در غريب الحديث چاپ اول ، حيدر آباد دكن ، 1385 ، 1966 م ج 3 82 چنين آمده است : و قال ابو عبيد : فى حديث النبي عليه السلام ، أن العين و كاء السه ، فاذا نام احدكم فليتوضأ . و فى حديث آخر : اذا نامت العينان [ العين ] استطلق الوكاء . قوله : السه ، يعنى حلقة الدبر ، و الوكاء هو الخيط او السير الذى يشد به رأس القربة ، فجعل اليقظة للعين مثل الوكاء للقربة ، يقول : فاذا نامت العين استرخى ذلك الوكاء فكان منه الحدث . ( انتهى ) و فى الفانق للزمخشرى ، 3 179 ، السه : الاست ، اصلها : سته فخذفت العين كما حذفت من « مذ » و اذا صغرت ردت فقيل : « ستيهة » .