امتياز عليخان العرشي
150
ترجمه استناد نهج البلاغه ( فارسى )
را تاج كرمانى در روز يكشنبه 14 صفر 705 نوشته است و اين شايد نشانهء نسخهء اصل اين نسخه باشد ( پايان مجلد يكم ) . نسخه را فاضل خان تونى وقف كرده و توليت و نگهدارى آن را به برادرش ملا امير عبد اللّه و پس از او به بزرگترين فرزندان او داده مىشود . ملامير مى نويسد كه اين يكى از 266 جلدى است كه از آن طلاب مدرسه است ( پايان نسخه ) در ص ع عرضهاى تاريخ 1 ف ق 1087 و 1090 و 1092 و 1094 14 شوال 1207 آمده و يكى ديگر هم به تاريخ گويا 1206 در پايان سه يادداشت به روش سياق نويسى دشوار خوانى است كه يكى از آنها عرض 10 ج 2 سال . . . است در برهان بود پيداست كه نسخه در هند بوده و فاضل خان آن را از آنجا بدست آورده است . از مجله آينده ( نوشتهء استاد محمد تقى دانش پژوه 4 : 825 - 833 ) 79 - معانى الاخبار للشيخ الصدوق ( 1289 ه . ) : در اين كتاب اخبارى كه در آنها تفسير و معناى حروف و الفاظ شده است جمع آورى گرديده . اين كتاب يك بار در سال 1289 ه . و بار ديگر به ضميمهء علل الشرائع در سال 1301 ه . در تهران چاپ شد و به قول سيد بن طاوس تأليف اين كتاب در سال 331 ه . بود . اين كتاب كه با مقدمهاى مفصل در شرح حال صدوق به قلم مرحوم علامه عبد الرحيم ربانى شيرازى نگاشته شده است و به همت فاضل محترم على اكبر غفارى تصحيح شده است بهترين چاپهاى آن است كه در چاپخانهء صدرى تهران 1379 ه . ق 438 ص قطع وزيرى انجام يافته است . چاپهاى ديگر : تهران 1289 ق ، سنگى ، رحلى ، تهران 1305 ه . ق ، سنگى ، رحلى . مؤلف در صدر كتاب تسميه آن را به « معانى الاخبار » مستند به روايتى از ابا عبد اللّه عليه السلام نموده است كه فرمودند : أنتم افقه الناس اذا عرفتم معانى كلامنا . . . سپس كتاب را بر بابها تقسيم كرده است و هر بابى را اختصاص به يك كلمه داده از قبيل : باب : معنى الاسم ، باب معنى : بسم اللّه باب معنى اللّه ، باب معنى الواحد إلخ . . . و جمعا شامل 432 باب و 779 حديث . 80 - معجم الادبا يا ارشاد الاريب بمعرفة الاريب لياقوت [ مصر 1357 ه . ق . ] : اين اثر ارزنده تأليف دانشمند عربى نويس ابو عبد اللّه ياقوت بن عبد اللّه رومى ( نژاد ) حموى ( منسوب به شهر : حماة سوريه ) ، ساكن بغداد است ( ولادت 575 ه . ق . فوت 626 ه . ق ) گويند در كودكى به اسارت افتاد و تاجر پيشهاى به نام عسكر بن ابو نصر ابراهيم حموى ساكن بغداد او را به بردگى خريد و به كار منشگيرى در تجارتخانهء خويش بر گمارد . ياقوت در سنين رشد به تحصيل علوم متداول روز ، پرداخت . در سال 596 ه . ق از قيد رقيت آزاد شد و به استنساخ كتب پرداخت . در سال 613 ه . ق در تحت تأثير مطالعهء كتابهاى خوارج ، نسبت به امير - مؤمنان على ( ع ) اسائهء ادب كرد ، مردم بر وى شوريدند و مجبور شد از حلب به موصل بگريزد و از آنجا به اربل و خراسان رفت و در مرو و نسا ، به بازرگانى پرداخت و در 616 ه . ق در اثر حملهء مغول از آنجا فرار كرد و دوباره به حلب بازگشت و تا پايان عمر در يك كاروانسراى متروك بسر برد و در همان جا درگذشت . آثار مفيدى از خود بجاى گذاشت ، از جمله : كتاب پر ارج « معجم البلدان » و خلاصهء