نوبخت و « نهج البلاغه » را كه موضوع بحث است شرح كرده است . او فقط در « العبقرى الحسان » شعر و نثر و نامه‌هاى خود را گرد آورده است كه هفت چكامه از آن به نام « السبع العلويات » در ايران به سال 1317 ه . ق چاپ شده است . ابن ابى الحديد پيش از قرن هفتم يك دوستدار على و خاندان او شناخته شده است ولى پس از اين تاريخ و در روزگار صفويه وى يك سنى شناسانده گرديد تا آنجا كه شرح نهج البلاغهء او را رديه نوشتند . ابن ابى الحديد شرح نهج البلاغه را در مدت چهار سال و هشت ماه ( از اول رجب 644 تا آخر صفر 649 ه . ق ) نگاشته . ابن ابى الحديد در اين شرح ، وقايع تاريخ را از قبيل ظهور آيين اسلام و فتوحات و غزوات و سرايا و جنگهاى رسول اكرم و مسلمانان ذكر كرده است . جنبش زنگيان ( ثورة الزنج ) در سواحل خليج فارس و حملهء تركان و حوادث بسيارى را به مناسبتهاى گوناگون ياد كرده است و بيشتر آنها را از مطاوى خطبه‌ها و نامه‌هاى امير المؤمنين ( ع ) بيرون آورده است . ابن ابى الحديد شرح خود را در بيست بخش قرار داده است و آن را به بابهايى تقسيم كرده است . شرح ابن ابى الحديد بارها به چاپ رسيده است از جمله : چاپ تهران 1 - 1270 ه . ق سنگى ، رحلى بى شمارهء صفحه ، در دو جلد ، چاپ مصر 1281 ه . ق در ده جلد ، مصر چاپخانهء ميمنيه ، 1290 ه . ق در دو جلد ، مصر در 20 جلد 1331 ه . ق ، مصر سربى ، وزيرى بزرگ ، 20 جلد در چهار مجلد به سال 1339 ه . ق و در 1373 ه . ق در بيروت سربى ، وزيرى ، چاپ دوم نيز چاپ شده است . اين شرح توسط شمس بن محمد بن مراد به سال 1013 ه . ق به فارسى برگردانيده شد و گويند كه اين كار در روزگار شاه سليمان ( 1077 - 1105 ه . ق ) انجام گرديده است اما تاريخ نگارش آن به سال 1013 ه . ق است . شيخ يوسف بحرينى مؤلف حدائق ( ف 1188 ه . ق ) پاسخى بر اين ابى الحديد نگاشته و آن را به نام « سلاسل الحديد فى تقييد ابن ابى الحديد » ناميده است . و حاج نصر اللّه فرزند آخوند ملا لطفعلى دزفولى در روزگار ناصر الدين شاه قاجار آن را به فارسى برگردانيده و « مظهر البينات » ناميده . روش او در اين ترجمه چنان است كه متن نهج البلاغه را بدون ترجمه مى نويسد و سپس كلام ابن ابى الحديد را كلمه به كلمه به فارسى ترجمه مىكند و اضافات خود را با اقول . . . آغاز و با انتهى پايان مىدهد . او اين ترجمه را بنا به دستور ناصر الدين شاه قاجار از سال 1278 ه . ق آغاز و مدت چهارده سال طول كشيد تا در سال 1292 ه . ق آن را به پايان رسانيد و پاكنويس آن در سال 1295 ه . ق به اتمام رسيد . وى كتاب را در چهار جلد نگاشته و پنج بخش از شرح ابن ابى الحديد را در يك جلد جاى داده و براى هر جلد مقدمه‌اى نگاشته است . وى به خاطر رعايت امانت در ترجمه حتى ضمير شأن و قصه و لام ابتدا را نيز ترجمه كرده است . اين ترجمه در جزو كتابهاى اهدايى استاد مرحوم مشكوة به دانشگاه تهران موجود است و ما اين گزارش را از فهرست آقاى منزوى از فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ( انتشارات شمارهء 168 ) انتخاب كرديم . 44 - شرح نهج البلاغه لابن العتايقى : كمال الدين عبد الرحمن ابن العتايقى حلى زندهء در