كسى است كه بر خواصّ سنگ مغناطيس واقف گشت ، و قطب‌نما بساخت ، و در دريا به جهات چهارگانه در روز و شب و ابر و تاريكى شناسا شد ، و راه رفتن به جهات مذكوره [ را ] توانست ، و چندى پوشيده داشت ، چون قوىدل شد قياس كرد كه البته راهى بوده باشد كه از طرف مغرب به سوارى جهاز از طرف جنوب به هندوستان توان رفت ، و بعضى گفته‌اند اصح آن است كه قطب نما اختراع شخص ديگر است ، و آنكه آن را ساخته زمانهء او و كلمبس قريب بوده ، و كلمبس از آن فراگرفته شهرت داده است . به‌هرحال كلمبس منصوبات « 1 » خود را با دلايل قوى بر اثبات دعوى خود بر كاغذى نوشته به نظر سرداران جنوه گذرانيد ، و درخواست چند جهاز و مدد خرج براى رفتن خود به هندوستان نمود ، سرداران چون گاهى نشنيده بودند ، آن را خيال باطل و ديوانگى انديشيده به چشم حقارت و تمسخر بر كلمنس نگريستند ، و به سبكترين وجهى درخواست او را رد كردند ، كلمنس بر نادانى قوم بگريست و گفت كه : شما دولت عظيم از دست داديد ، و من اينك از شما جدا مىشوم تا پادشاهى زيرك به دست آرم و اين دولت را نصيب او گردانم . پس او پيش پادشاه فرانكسيس رفت و ما فى الضمير عرض داشت ، از وى نيز چيزى نيافت ، از آنجا نزد پادشاه انگريز رفت ، او بخيل بود بنابر آن التماس او را قبول نكرد ، بعد از آن پيش والى پرتكال رفت و بىنيل مقصود بازگشت ، كلمبس آنچه كه داشت صرف در خرج آمد و رفت و نذر و نياز سلاطين كرد ، عاقبت بىنيل مقصود بازگشت و كارش به عسرت كشيد ، و تهى

--> ( 1 ) منصوبات : علائم ، جمع نصب .