أحمد بن محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( آل آقا )
708
مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى )
باريد و تمام روى زمين هلاك خواهند شد . بعضى از پادشاهان مثل پادشاه « اسپين » و « ارمنى » و ديگران با « پاپا » رفيق شدند و سر محاربه را مكرّر در برّ و بحر برداشتند ، و كارى از پيش نبردند ، و حريف مرد ميدان نشدند ، و ساير پادشاهان فرنگ مثل « دينمرك » و « روس » و غيره چون رونق سلطنت انگريز را ؛ و اينكه به موجب گفتهء پاپا ؛ نه از آسمان آتش باريد ، و نه عذاب اليم رسيد ديدند ، سر از اطاعت « پاپا » باز زدند و « پادريان » را از ملكهاى خود به دستور انگريز مفلوك كرده براندند ، و بر آئين انگريز در آبادى ملك و متانت دين عيسوى كوشيدند و شريك انگريز گرديدند ، و سلاطينى كه رفيق « پاپا » شده با پادشاه انگريز رزم كرده بودند آنها نيز به تدريج ملكهائى كه « پاپايان » از اجداد ايشان گرفته بودند در تصرّف خود آوردند ، و يك چيزى بر طبق وظيفه به جهت « پادريان » مقرّر كردند . چنانچه اكنون كار « پاپا » غير از تعويذ و نقوشنويسى ، و دعاى از دياد عمر ، و جاه ، و طلب فرزند به جهت هركسى كه آرزوى دعا كند چيزى ديگر نيست ، و به دستور سابق دخل در ملك فرنگ نمىكند ، امّا در ملك اصلى خود - كه عبارت از روم قديم و توابع آن است - رياست و سلطنت مىكند ، و آنجا خطبهء « پاپا » خوانده مىشود ، و رسم و آئين لعن و دشنام اينهمه موقوف گرديد ، مگر بر السنهء بعضى از جهّال و عوام الناس بدفعال ؛ كه مفتون سخنان دلفريب اويند باقى است . و لكن الى الآن اين آئين در ميان پاپائيان هست كه در سالى يكروز معهود به پرستشخانه مىروند و تمام مردم شهر از خورد و بزرگ در آنجا جمع