أحمد بن محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( آل آقا )
703
مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى )
پادشاه اليمان مكرّر بر مردم سويسرلاند افواج بيشمار فرستاد مردم مذكور مردانه مىكوشيدند « 1 » ، و رزمهاى صعب و قتالهاى فاحش كردند ، و هربار سپاه اليمان را هزيمت دادند ، و اين حالت به طول انجاميد و تا چهل و پنجاه سال كشيد ، چه هر پادشاه كه بر تخت اليمان مىنشست فوجكشى بر ملك سويسرلاند مىكرد ، و مردم مذكور مردانه مىكوشيدند و رزمهاى رستمانه مىنمودند ، تا آنكه تمام ديار سويسرلاند را از دست تصرّف پادشاه اليمان برآوردند ، و مطمئن نشستند ، چنانچه از آن زمان حاكم و رئيس در سويسرلاند مقرّر نيست ، و كثرت افواج در آنجا بيشتر است با آنكه ايشان را با كسى جنگ نيست ، و بر ملك كسى ديگر به عزم ملك ستانى نمىروند ، و هر رعيّت آن ملك گويا يك سپاهى است ، و تمام در حفاظت ملك خود مىكوشند و بر اندك مملكت قناعت كرده اوقات به ميانهروى مىگذرانند ، و هريك از پادشاهان فرنگ كه از ايشان مدد مىطلبند سپاه خود را به كرايه مىفرستند ، و بعد از دو سه سال طلب مىدارند و عوض آن فوج ديگر متعيّن مىكنند تا سپاه اولين به ملك خود رسيده بياسايند . و ايضا ايشان را ضابطه آن است جايى كه به كرايه مىروند تنخواه خود را به موجب قرارداد ماهبهماه مىگيرند ، و اگر اندك خلاف اقرار و تغافل به ميان آيد همانوقت از او جدا مىشوند و هرگز نمىمانند ، و در وفادارى و دليرى چنان ثابتاند كه اگر هردو طرف از آن قوم مذكور باشند هنگام رزم مخالفانه رزم مىكنند و مردانه مىكوشند .
--> ( 1 ) بكوشيدند : « الف » .