أحمد بن محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( آل آقا )
770
مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى )
الشفاء بسيار و بىشمار است ، و عمارت پادشاه و اركان دولت با رونق و آراستگى تمام بنا شدهاند ، و تمام عمارت آن شهر از خورد و كلان از سنگ و خشت است ، و فرش شوارع و طرق در هر كوچه و بازار از سنگ سفيد است ، و دو طرف راه از براى پيادگان مقرّر است ، و گارى و گاو و اسب نحو آنها در ما بين مىروند ، تا مزاحم پيادگان نشوند ، و راه سواران از پيادگان جدا باشد . و دو نهر آب در آن شهر هميشه جارى است ، و حكم است كه « 1 » هركس قاذورات و نجاسات و گلولاى نجس را كه پيش دروازهء خود مىدارد ، در نهرها افكنند تا به دريا ريخته شود ، و اين آب را محض از براى صاف داشتن شهر ساختهاند ، و نهر ديگر از براى نوشيدن و نحو آن اختراع كردهاند ، چنانچه آب را از خزانه به فوّاره و از آن به حوض مىرسانند ، همچنين از دريا به واسطهء شاخههاى سرب كه زير زمين قرار دادهاند آب از دريا به خانههاى هر يك از ساكنان شهر مىرسد ، و در حياض آنها مىريزد ، و اين آب صاف و پاك است و هميشه جارى است ، و براى ساختن و مرمّت آن مبلغ جزوى ساكنان شهر به موجب قدر و حال هريك در عرض سال به داروغگان و ميرابان آن نهر مذكور مىرسانند ، و سواى اين براى صاف داشتن راههاى شهر جاروبكشان مقرّر كردهاند كه هرروز پيش از دميدن صبح هر ناپاكى و خاشاكى كه در راه افتاده باشد آن را بر گارى بار كرده بيرون شهر مىبرند . و ديگر براى روشن داشتن راههاى شهر در وقت شب فانوسهاى آبگينه بر ستونهاى مرتفع قريب يكديگر « 2 » نصب كردهاند ، و در هر فانوس يك
--> ( 1 ) كه : در « د » نيامده است . ( 2 ) به يكديگر : « الف » .