أحمد بن محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( آل آقا )
752
مرآت الاحوال ، جهان نما ، سفرنامه ( فارسى )
مقام سيّم شرح احوال جماعت انگريز و حقيقت احوال كمپنى در ذكر احوال جماعت انگريزيه و ذكر احوال كمپنى است ، و چون زياده منظور در اين رساله ، شرح احوال اين جماعت است ، لهذا سخن را در اين مقام دراز مىكنم . فصل 1 : مبدأ سلطنت اين قوم و سلاطين ايشان بدانكه ! پنجاه و دو سال قبل از ولادت حضرت عيسى عليه السلام يكى از خويشان قيصر پادشاه روم قديم - كه در آن وقت همهء فرنگ و روم و شام و اكثر از ملك افريقه در تصرّف او بوده است - چند جهاز مع فوج براى تسخير جزيرهء « انگلاند » « 1 » تعيين نمود ، و قوم انگريز كه ساكنين آن « 2 » ملكند ، در آن وقت تمام بتپرست بودهاند ، و از علم و تواضع و رسميات دنيوى چندان واقف نبودند ، و اكثر شغل و كار ايشان شكار بود ، و مثل صحرائيان و اعراب به تجارت و ديگر معاملات نمىپرداختند ، و پوشاك ايشان از چرم جانوران
--> ( 1 ) England . ( 2 ) آن : در « ب » نيامده است