حرام و صلاحيّت و شايستگى مقام افتاء را به دست مىآورد . و اينكه اگر كسى احاطه بر آراء و انظار فقهاء را نداشته باشد مجتهد است يا نه ؟ پاسخش باز بر اهل اطّلاع مخفى نيست زيرا در هر رشته‌اى از علم و دانش صاحب‌نظر به كسى مىگويند كه توانائى رفع اشكالات و شبهات را از نظر و رأى منتخب خود داشته باشد و قدرت نقد و ردّ و مقابله با نظر مخالف را تحصيل كرده باشد ، در غير اين صورت اطلاق كلمهء صاحب‌نظر و مجتهد صحيح نخواهد بود ، مضافا كه بديهى است ممارست در يك رشته از دانش و پركارى و زحمت و اطّلاع بر آراء و نظرات موافق و مخالف ؛ عالم و دانشمند در آن فن را از يك پختگى و صلاحيتى برخوردار مىسازد كه قهرا ديگران را در قبال احاطهء علميّتش به خضوع وادار مىنمايد . و اين از افتخارات فقه شيعه است كه با حوصلهء تمام ، آراء و انظار همهء مذاهب را آنچنان مورد نقد و تحقيق قرار داده بطوريكه شاگردانى كه در اين مكتب دقيق فقهى تربيت مىشوند فقيه و ملّاى هيچ مذهبى را ياراى مقابله و روياروئى با ايشان نيست . البته آنچه مرقوم آمد مورد تصديق تمامى اهل فن و دانش فقه شيعه است و هرگز اين مغالطه كه در زمان شيخ طوسى و سيّد مرتضى چنين نبوده است پذيرفته نيست ، زيرا اجتهاد كه در اصطلاح ما همان تلاش و جهد براى دستيابى به اقوال ائمهء طاهرين عليهم السّلام است هرچه به سرچشمه و عصر معصوم نزديكتر باشد طبعا زحمت كمتر و راه كوتاهترى دارد ، به خلاف عصر ما كه بعد مسافت و دورى راه و القاء خلافها و شبهات سعى و كوشش فراوانتر و تلاش و تحقيق بيشترى را مىطلبد .