مىكنند « 1 » ، به نحوى كه از آن عجز خدا لازم مىآيد ، وايشان از جبر وظلم خدا فرار كرده به عجزش قائل شده‌اند ، وايشان منكر جبرند وقدريه‌اند . مذهب اماميه در جبر وتفويض ششم : مذهب اثنا عشريه ، كه حضرت امام جعفر صادق عليه السلام فرموده : « لا جبر ولا تفويض بل امر بين الأمرين » « 2 » يعنى نه جبر است و نه تفويض ، بلكه امرى است در ميان اين دو امر ، ومراد آن است كه : بنده فاعل فعل خود است ، ليكن آنچه مىكند از طاعات به توفيق خداست ، و آنچه مىكند از معصيت به خذلان خداست ، يعنى توفيق آن است كه حق تعالى قادر بر فعل و ترك طاعت ، و فعل و ترك معصيت را اعانت مىكند بر فعل طاعت و ترك معصيت ، كه آنها در نظرش راجح مىآيد ودلش مايل به آن شود ، به طريقى كه به حدّ الجاء وجبر نرسد ، وتوفيق را عصمت نيز مىنامند ، وخذلان واگذاشتن به حال خود است . و از حضرت صادق عليه السلام پرسيدند از معنى « الأمر بين الأمرين » فرمودند كه : « اين مردى است كه او را بر معصيتى مىبينى ، پس او را نهى كنى واو قبول نهى نكند ، پس او را واگذارى تا آن را بجا آورد ، پس از اينكه او را گذاشته بعد از نهى ؛ لازم نمىآيد كه تو او را امر كرده باشى به معصيت » « 3 » . و در حديث است كه : قدريه گبران اين امّتند « 4 » ، وظاهراً از آن مراد

--> ( 1 ) ملل ونحل شهرستانى : 1 / 56 ( 2 ) توحيد شيخ صدوق : 8 / 362 ، تحفة الاخيار : 355 ، كافى : 1 / 160 حديث 13 ( 3 ) توحيد شيخ صدوق : 8 / 362 ( 4 ) سنن ابن ماجه : 1 / 35 ، 92 ، شرح مقاصد تفتازانى : 4 / 267 ، توحيد شيخ صدوق : 29 / 382