السيد ابو القاسم النقيبي
109
اقوال العلماء في ترجمة المولى محسن فيض الكاشاني
بهرهى كافى برداشته وپيش شاه عبّاس ثاني اعزاز واحترام تمام داشت . در آخر مائهى حادي عشر ، هستى موهوم را گذاشت » . انتهى . بالجملة ملّاى موصوف در أوان تحصيل از بلدهى كاشان بهسوى شيراز آمده به خدمت سيّد ماجد بحراني تحصيل علوم فقه وحديث فرموده ، چنانچه سيّد نعمة اللَّه جزايرى كه شاگرد رشيد ملّامحسن مذكور بود در حكايت تفأل أو به ديوان منسوب به حضرت أمير المؤمنين عليه السلام كه در أحوال سيّد ماجد بحراني مذكور شد نقل فرموده ودر آن حكايت گفته كه أستاذ من محقّق ملّامحمّد محسن كاشاني - مصنّف كتاب وافى وغير آن كه قريب به دو صد كتاب ورساله دارد - در أوائل كتاب وافى گفته است كه من گاهى روايت كنم كتب اربعهى حديث را از أستاذ خود سيّد ماجد بن هاشم صادقي بحراني كه در علوم شرعيه استناد من بهسوى أو است واعتماد من بر أو است ، وأو از شيخ بهاء الدين عاملي روايت دارد ، وگاهى روايت مىكنم از شيخ بهاء الدين بلا واسطهى أستاذ خود ، وگاهى روايت مىكنم كتب اربعهى مذكوره وديگر كتب حديث وغير آنها را از شيخ محمّد بن شيخ حسن بن شهيد ثاني - عليه الرحمة - وأو از پدر خود شيخ حسن مذكور روايت دارد . شيخ يوسف بحراني گفته كه ملّامحسن ، علم حكمت وأصول را از ملّاصدر الدين محمّدبن إبراهيم شيرازي كه مشهور به « ملّاصدرا » بود حاصل نموده ودختر ملّاصدرا در نكاح أو بود ، وهمهى تصانيف أو در أصول بهسبب شاگردى وتقرّب أو به ملّاى موصوف مشتمل بر قواعد صوفيه وفلاسفه است . وچون در آن زمان مذهب صوفيه در بلاد عجم اشتهار بسيار داشت وأكثر أهل عجم مايل به تصوّف بودند - بلكه غلوّ در آن داشتند - ملّامحسن در زمان خود ميان ايشان