مقدمة الف : فيض در يك نگاه محمّد بن مرتضى بن محمود ملقّب به محسن و متخلّص به فيض رحمه الله متولّد سال 1006 يا 1007 و درگذشتهء سال 1091 هجرى قمرى است . شهرتِ جهانگير او ، پژوهشگران را از هر گونه تكلّفى در دسترسى به منابع مربوط به دوره‌هاى زندگى وى بىنياز مىسازد . از سدهء يازدهم هجرى بدين سو در ميان آثارى كه به ترجمهء حال بزرگان علم و دين پرداخته‌اند كمتر اثرى را در جهان اسلام مىتوان يافت كه از نام ، شرح كوتاه يا بلند زندگى فيض كاشانى همراه با تمجيد و تعريف يا طعن و تنقيد خالى باشد . از خانواده ، تولّد ، وفات ، سفرها ، استادان ، آموخته‌ها ، آموزش‌ها ، شاگردان و آثار علمى فيض و ديگر ابعاد زندگى او در كتاب‌هاى تراجم ، فراوان گزارش شده است . عنايت به گونه‌گونى ابعاد شخصيت و گسترهء دانش و جامعيّت كم‌نظير ملّا محسن و تنوّع حيرت‌انگيز آثار او باعث شده است كه نام وى به تذكره‌هاى شاعران ، تاريخِ فيلسوفان ، زندگىنامهء عارفان و تراجم محدّثان و فقيهان و حتّى شرح احوال صوفيان راه يابد و آثارش محور داورىهاى مهربانانه يا بىرحمانهء هر طبقه و گروهى قرار گيرد . بعضى از سر واقع‌گرايى به تحليل و توجيه سير پُرنشيب و فراز سلوك علمى و عملى او پرداخته و برخى ديگر بىامان ، وى و