در گام‌هاى پايانى اين زندگى پر التهاب « الانصاف » نشانگر عشقى ناب و بى پيرايه به ساحت خاندان پاك پيامبر ( ص ) است كه همه چيز در شعاع آن رنگ باخته و مضمون كليدى آغاز و انجامش اين بيت‌الغزل عشق است كه : من هرچه خوانده‌ام همه از ياد من برفت * إلّا حديث دوست كه تكرار مىكنم « 1 » ب : كلمات طريفه اين اثر ارجمند كه به سخن يكى از خوش‌گويان معاصر : به زبان‌تازى فخيم و فاخر و آرايه‌مند « 2 » سامان يافته به گزارش پديدآورندهء بزرگوارش به سال 1060 ه . ق يعنى حدود پنجاه‌وچهار سالگى او به رشتهء تحرير درآمده « 3 » رويكردى است روان‌شناختى و جامعه‌شناختى با نگاهى نقّادانه و آسيب‌شناسانه بر وضعيت روانى و رفتارى اصناف گوناگون مردم در زمان مؤلّف . فيض در لابه‌لاى اين اثر در كنار نقدهاى مكرّر خود نسبت به طبقات مختلف ، به ادّعاى خود راه راست و طريقهء حق‌ّجويى و حق‌ّپويى را باز نموده است . چون وارد شدن به تفصيل بيان و تحليل داورىهاى فيض حجم زيادى را به خود اختصاص داده ، مقدّمه را از حدّ معمول بيرون مىبرد ، از ورود در آن

--> ( 1 ) - الانصاف فى بيان الفرق بين الحق و الاعتساف ، ر . ك : مجموعه رسائل خطى ، بنياد پژوهش‌هاى اسلامى آستان قدس رضوى ، ج 1 ، ص 108 - 119 نيز ده رسالهء محقق بزرگ فيض كاشانى ، كتابخانهء اميرالمؤمنين عليه السلام ، اصفهان ، ص 179 - 191 ( 2 ) - مقدمهء جويا جهانبخش بر سراج‌السالكين ، نشر ميراث مكتوب ، ص 55 . ( 3 ) - فهرست‌هاى خودنوشت ، ص 86 ، در الذريعه سال 1066 هجرى از نسخهء عشقى در بغداد خزانهء آل‌سيد عطارگزارش داده كه تاريخ فراغ از نگارش كلمات طريقه سال 1081 هجرى قمرى بوده است . ( الذريعه ، ج 18 ، ص 116 )