اين اهمّيت و جايگاه ، باعث شده تا دانشمندان مختلف در رشته‌هاى متفاوت ، نگاه خود را معطوف به اين گوهر ارزشمند كنند و هر كدام ، معانى متفاوتى از يكديگر براى آن در نظر بگيرند . اين تكثّر در برداشت‌ها ، موجب شده تا مقاصد بزرگان انديشه ، در قالب معيّنى در اين ميانْ مشخص نگردد و در بسيارى موارد ، برداشت‌هاى ناصحيحى از معانى عقل ( بخصوص در كاربردهايى كه در قرآن و سنّت دارد ) صورت پذيرد . از اين رو ، لازم است كه مفهوم عقل و ماهيت آن و مشتقّات به كار رفته از عقل ، در كتاب و سنّتْ بازشناسى شوند و معانى صحيح عقل ، از معانى ناصحيح آن ، متمايز گردند ، تا تفسير صحيحى از روايات و آيات مربوط به اين حوزه ، به دست داده شود . بنا به اين ضرورت ، رسالهء حاضر ، با هدف تبيين مفهوم و ماهيت صحيح عقل در روايات ، با تكيه بر روايات الكافى و شرح دو عالم بزرگوار يعنى علّامه مجلسى و ملّاصدرا ، بر روايات كتاب عقل و جهل ، به دنبال تحقّق اين ضرورت بوده است . اين كه از بين همهء شروح نگاشته شده بر الكافى ، تنها اين دو شرح انتخاب شده‌اند ، از اين جهت بوده كه اين دو دانشمند بزرگ ، هر يك ، پرچمدار يك مكتب فكرى مهم در تبيين مفاهيم دينى هستند . ملّاصدرا ، فيلسوفى است كه بعد از فارابى ، ابن سينا و شيخ اشراق ، كسى به عظمت او ظهور نكرده است . او كسى است كه فلسفهء مشّاء و اشراق و همچنين كلام و عرفان اسلامى را به خوبى فهميد و زُبدگى خود را در تبيين روايات با شرحى كه بر روايات الكافى نگاشت ، به روشنى نشان داد . از طرفى ، علّامه مجلسى رحمه الله نيز كه به حق ، غوّاص بحار انوار قرآن و حديث ناميده شده و با تعمّق و ژرف‌نگرى در آيات و احاديث ، جواهر گران‌بهايى از اين درياى بىكران اصطياد كرده و عظيم‌ترين دائرة المعارف حديثى شيعى ( بحار الأنوار ) را به عنوان اثر ماندگار خود ، بر جاى گذاشته ، يكى از نمايندگان گرايش حديثى در فهم متون اسلامى به شمار مىآيد . بنا بر اين ، بررسى آراى اين دو عالم بزرگ دربارهء مفهوم و ماهيت عقل در روايات