والأخبار من شيخ الإسلام والمسلمين بهاء الملّة والحقّ والدين ، محمّد العاملى - قدّس اللَّه روحه - . « 1 » صاحب روضات الجنات ، به نقل از شيخ حرّ عاملى در كتاب تذكرة المتبحّرين ، او را فاضل ، عالم ، علّامه ، حكيم ، مدقّق ، فقيه ، محدّث ، ثقه ، جامع الفضايل و ماهر و نيز از معاصران خويش معرّفى مىكند . « 2 » صاحب سلافة العصر نيز ملّا خليل را بسيار مورد تمجيد قرار داده است « 3 » و در رياض العلماء ، در ستايش وى چنين نوشته شده است : كان رحمه اللَّه دقيق النظر ، قوى الفكر ، حسن التقرير ، جيد التحبير ، من أجلّ مشاهير علماء عصرنا و أكمل نحارير فضلاء دَهرنا . « 4 » 1 . مشايخ و شاگردان ملّا خليل قزوينى ، در ابتدا شاگرد شيخ بهايى « 5 » و ميرداماد بود . او به اتّفاق وزير « خليفه سلطان » ( م 1064 ق ) در نزد ملّا حاج محمّد ، به تعليم علوم پرداخت و حكمت و كلام را نيز در محضر حاج حسين يزدى ( شارح خلاصة الحساب ) آموخت . ملّا خليل ، مورد احترام بسيار سلاطين صفوى و ديگر امراى آن زمان بود ، به طورى كه قبل از سى سالگى ، متولّى حرم حضرت عبدالعظيم حسنى شد و در آن جا به تدريس علوم پرداخت . سپس به دلايلى ، از توليت كناره گرفت و به مكّه سفر كرد و مدتى در آن جا مجاور بود . « 6 » به گفتهء او در خودِ مقدّمهء كتاب الشافى فى شرح اصول الكافى ، وى در هنگام

--> ( 1 ) . جامع الرواة ، ج 1 ، ص 298 - 299 . ( 2 ) . روضات الجنّات ، ج 3 ، ص 296 . ( 3 ) . همان ، ص 270 . ( 4 ) . همان جا . ( 5 ) . جامع الرواة ، ج 1 ، ص 299 . ( 6 ) . روضات الجنّات ، ج 3 ، ص 270 .