يقدر به الشىء و يوزن به » است و قياس ، عبارت از اثبات حكم اصل در فرع ، به جهت اشتراك آن دو در علت است و مراد از عمل به قياس ، اعتقاد به حجّيت آن . « 1 » وى در شرح حديث سيزدهم از باب بدع و قياس ، شبهه‌اى قوى در باب قياسْ مطرح مىكند و پاسخ مىدهد و علّامه شعرانى ، با اشاره به اين كه شبهه ، قوى است ، جواب را كافى نمىداند و پاسخى كامل و دقيق‌تر مىدهد . « 2 » 3 . نيّت و اعتبار قول و فعل اگر عبادت براى خداوند يا غير او باشد ، حكم آن معلوم است ؛ ولى اگر خداوند و غير او را لحاظ كند ، عبادت او با استناد به آيات و احاديث ، چند وجه دارد : 1 . صحيح است ؛ 2 . باطل است ؛ 3 . قائل به تفصيل شويم كه اگر عبد ، قصد ذاتى داشته ، عبادتْ صحيح است و ضميمهء قصد تبعى است ؛ امّا اگر عكس اين مورد يا حالت تساوى بود ، عبادتْ باطل مىشود ، هر چند در هر سه وجه ، احتياط لازم است . « 3 » وى دربارهء اصطلاحات فقهى و توضيح آنان ( همچو ابن سبيل ، « 4 » اصالت احتياط ، « 5 » ارتداد « 6 » و . . . ) بحث كرده است . وى ، گاهى آراى فقهى را بيان مىكند و نكات ديگرى را در ذيل اين اقوال و مطالبْ يادآورى مىكند . « 7 » بنا بر اين ، در شرح ملّا صالح مازندرانى ، از انواع علوم استفاده شده و نشان مىدهد كه شارح ، احاطهء كامل به علوم و فنون عصر خود داشته است .

--> ( 1 ) . شرح ملّا صالح ، ج 2 ، ص 132 . ( 2 ) . تعليقة على اصول الكافى للمازندرانى ، ج 2 ، ص 271 و 272 . ( 3 ) . شرح ملّا صالح ، ج 2 ، ص 255 . ( 4 ) . ر . ك : همان ، ج 7 ، ص 391 و 404 . ( 5 ) . ر . ك : همان ، ج 10 ، ص 20 . ( 6 ) . ر . ك : همان ، ص 219 . ( 7 ) . ر . ك : همان ، ج 2 ، ص 3 .