با عقل باشند . احاديث فراوانى دربارهء حجّيت و جايگاه عقل وارد شده ، مانند : « تمام خير ، با عقل درك مىشود و آن كه عقل ندارد ، دين ندارد » . « 1 » در برخى روايات نيز ، عقل ، در عرض انبيا قرار داده شده است . « 2 » ملّا صالح نيز بر اهميّت و نقش عقل در فهم احاديث و تشخيص صحيح از ناصحيح ، بسيار تأكيد مىكند و جالب آن كه ، بيشتر محدّثان شيعه ، بر اين مطلب تأكيد دارند و در مقام نظر به عقل ، اهميّت مىدهند ، بر خلاف علماى اهل سنّت كه احاديث راجع به عقل و عظمت آن را عموماً جعلى مىپندارند و بسيارى از آنها را رد مىكنند . ملّا صالح براى اثبات مطلبى ، بعد از استناد به نقل ، با حكم عقل ، بر درستى آن تأكيد مىكند ، مثلًا اسراف و تقتير « 3 » و نيز لزوم هم‌نشينى با فرد شايسته را به تأييد حكم عقل و نقل مىرسانَد . « 4 » ملّا صالح ، اين گونه بيان مىكند : عدم علم به چيزى ، با علم به عدم آن ، برابر نيست و مستلزم انكار آن چيز نبودن را به حكم عقل ثابت مىكند . « 5 » البته وى ميان عقل و قياس ، تفاوت قائل است . « 6 » علّامه شعرانى نيز ، در حاشيه‌اى كه بر شرح ملّا صالح زده ، مفصلًا آن را بررسى و توضيح داده است . « 7 » توجّه به تاريخ و تجربه تاريخ ، آينه‌اى است در دست مردم ، كه گذشته و حوادث آن را مىتوان در آن مشاهده

--> ( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 11 ، ص 209 . ( 2 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 16 . ( 3 ) . شرح ملّا صالح ، ج 2 ، ص 30 . ( 4 ) . همان ، ص 101 . ( 5 ) . همان ، ج 1 ، ص 41 . ( 6 ) . همان ، ج 2 ، ص 280 . ( 7 ) . التعليقة على شرح اصول الكافى للمازندرانى ، ج 1 ، ص 285 .