مرغ بهشت بودم و قهقهه بر فرشته زن * از پى صيد پشه‌اى هم تك سگ مگس شدم - انتهى « 1 » . و ينبغي أن أترنّم بهذا البيت في حقّه : لبت به حسن عبارت از عالمى دل برد * نه در عرب چو تو شيرين زبان نه در عجم است فاضل اديب اريب خبير ، ميرزا اسكندر [ بيگ تركمان ] شهير به منشى در عالم‌آراى عباسى « 2 » - كه در زمان شاه عباس صفوى نوشته - حال شيخ بهاء الدين را چنين نوشته : فريد عصر و يگانهء دهر شيخ بهاء الملة و الدين عاملى ، خلف صدق مرحمت پناه شيخ حسين عبد الصمد است و وى ( يعنى شيخ حسين ) از مشايخ عظام جبل عامل است در جميع فنون علم به تخصيص فقه و تفسير و حديث و عربيت فاضل و دانشمند بوده و خلاصه ايام شباب و روزگار جوانى را در صحبت شهيد ثانى و زندهء « 3 » ( زبدهء ظ ) جاودانى شيخ زين الدين - عليه الرحمه - به سركرده و در تصحيح حديث و رجال و تحصيل مقدمات اجتهاد و كسب كمال ، مشارك و مساهم يكديگر بودند و بعد از آن كه جناب شيخ به جهت تشيع به دست روميان درجهء شهادت يافت مشاراليه از وطن مألوف به جانب عجم آمده به عزّ مجالست مجلس ميمون شاهى معزّز گرديده منظور نظر عنايات گوناگون گشت . پس نقل كرده كه آن جناب به منصب شيخ الاسلامى و تصدى شرعيان ممالك خراسان عموما و دار السلطنهء هرات خصوصا رسيد و بعد از چندى مشرف شد به حج و بعد از مراجعت در لحصا و بحرين رحل اقامت افكند و در آن‌جا بماند تا داعى حق را لبيك اجابت گفت . آن‌گاه فرموده : و خلف صدق مشار اليه كه گلشن‌سراى جهان از وجود شريفش زيب و بها داشت در صغر سن با والد ماجد به ولايت عجم آمده به جدوجهد تمام بر

--> ( 1 ) . كشكول شيخ بهائى ، ج 1 ، ص 213 ؛ اعيان الشيعه ، ج 9 ، ص 240 ( 2 ) . مؤلّف در سال 1025 تاليف عالم‌آرا را آغاز كرده و وقايع را تا 1038 ادامه داد ، سپس در صدد تحرير ذيل بر آن بوده ، اما پس از پنج سال در 1043 ه . ق . وفات كرده است . ذيل تاريخ عالم‌آراى عباسى چاپ كتابفروشى اسلاميه در 1317 خورشيدى ( 3 ) . سلافة العصر ، ص 289 - 302