مقدمه سرزمين عراق ، خاستگاه تمدن‌هاى كهن بين‌النهرين كه از تمدن‌هاى مهم باستانى بشر بوده ، از اهميت ويژه‌اى در تاريخ ، برخوردار بوده است . اين سرزمين پس از اسلام ، مدتى در زمان خلافت امام على ( ع ) و پس از ايشان در دوره خلفاى عباسى ، سال‌ها به مركز خلافت پهناور اسلامى تبديل شد و اين مسئله ، عاملى براى شكل‌گيرى تعدادى از مراكز مهم علمى و فرهنگى جهان اسلام ، نظير كوفه ، بصره ، واسط و بغداد در اين سرزمين گرديد . اين شهرها در طول قرون اوليه اسلامى ، خاستگاه بسيارى از مذاهب كلامى و فقهى ، گرايش‌هاى فكرى ، جنبش‌هاى سياسى و جريان‌هاى اجتماعى بوده است . بىترديد ، انتخاب كوفه به عنوان مركز خلافت از سوى اميرمؤمنان ( ع ) و حضور امامان شيعه ( عليهم السلام ) و به خاك سپردن ايشان در اين سرزمين و نيز قيام‌هاى شيعيان و سادات علوى ، عوامل تأثيرگذارى در تبديل شدن عراق به يكى از مراكز مهم تشيع بوده است . در طول مراحل تاريخى مختلف نيز شاهد شكل‌گيرى حوزه‌هاى مهم فقهى و علمى شيعه در كوفه ، بغداد و حله در قرون اوليه و ميانى ، و دو حوزه مهم نجف و كربلا در قرون متأخر بوده‌ايم .