او نماز گذارد و در تخت فولاد به خاك سپرده شد . مرحوم شيخ محمّدتقى داراى يك فرزند پسر و دو دختر بوده است . آية الله العظمى حاج شيخ محمّد باقر نجفى تنها فرزند پسر او است كه به نوشته آية الله آخوند ملا عبد الكريم گزى : آثار سعادت دارين از او به ظهور رسيده و اولاد امجاد او از رؤساى علماى ايران ، و در اصفهان مرجع خلق در احكام ومرافعات ، و پناه مردم در بسيارى از ابتلائات بوده اند ، و گويا از اثر خلوص و جلالت آن بزرگواران در اولاد ايشان علم و رياست باقى و بالاستمرار است . « 1 » مرحوم حاج ميرزا حسن خان جابرى مى نويسد : « آن بزرگوار بهار علم و عمل و در اعلاى لواى شريعت به حدّى ساعى بود كه مزيدى متصور نبود . در رياستش بر مسند شرع ، قاطبه مردم به راحت گذراندند . قحطى 1288 كه آدم خورى باب گشت املاك خود را فروخته و جان فقرا را خريده ؛ با آن همه جلال قدر ، اگر جزئى بدعتى از دولت امر مى شد ، به رفعش رهسپار دار الخلافه گرديده ، سفر آخر كه به عتبات مشرف آمد سال 1301 به رحمت الهى نايل گرديد ؛ بيست هزار تومان قرض و علماى عاملين و ذكر مخلّد از آن بزرگوار مخلف ماند » . « 2 » برادر كوچك شيخ محمد تقى ، شيخ محمد حسين صاحب فصول است . وى نيز از مشاهير علما و مجتهدان اصولى بود ، امّا در مدّت عمر خود دايم در فقر و عسرت زندگى مىكرد و هيچ وقت روى رياست و زعامت عامه را نديد . استاد جلال الدين همايى مى نويسد : « اين دو برادر ركن اساسى علم اصول متأخرين محسوب مىشوند كه دنباله روش آقا باقر بهبهانى متوفا 1205 را گرفته ، از خود تحقيقاتى بديع كرده اند كه پايه و

--> ( 1 ) . تذكرة القبور ص 46 - 45 . ( 2 ) . ميراث اسلامى ايران ج 2 ص 488 .