مجموعة مؤلفين
24
پنج سفرنامه يا سفر به اقليم عشق ( فارسى )
1 - سفرنامه اديب الممالك « 1 » 2 - شهريار جادهها ، سفرنامه ناصرالدين شاه به عتبات « 2 » 3 - سفرنامه عضدالملك به عتبات « 3 » 4 - سفرنامه ميرزا خانلر خان اعتصام الملك « 4 » 5 - ازحريم تا حرم ، سفرنامه ابوالحسن خان فخر الملك ( اردلان ) « 5 » 6 - سفرنامه عتبات نوشته علىرضا تبيانالملك تبريزى « 6 » 7 - سفرنامه غروى از ميرزا رفيع نظامالعلماى تبريزى « 7 » 8 - مشكوة المسافرين ( سفرنامه تبريز - عتبات ) نويسنده على اكبر مشكوة السلطان « 8 »
--> ( 1 ) . سفرنامه مذكور در سال 1362 ش توسط مسعود گلزارى منتشر شده است . ( 2 ) . سفرنامه ناصر الدين شاه قاجار ، توسط محمدرضا عباسى تحقيق و از سوى سازمان اسناد ملى ايران منتشر شده است . ( 3 ) . كتابى است به زبان فارسى نوشته عليرضا عضدالملك كه به شرح سفر مولف به عتبات عاليات مىپردازد . انگيزه وى از نگارش اين سفرنامه ، امتثال امر ناصرالدين شاه بوده است . نگارش اين سفرنامه از دوازدهم ذيقعده 1283 ق . آغاز و در روز نهم جمادىالاولى 1284 ق . پايان پذيرفته است . ( 4 ) . شامل يادداشتها و خاطرات ميرزا خانلرخان اعتصام الملك نايب اول وزارت امور خارجه در حكومت قاجار از سفر به لندن و عتبات عاليات است كه به كوشش منوچهر محمودى درسال 1351 ش در تهران چاپ ومنتشر شده است . ( 5 ) . در سال 1304 ق ، تدوين و از بسيارى جهات قابل توجه است و اطلاعاتى در زمينههاى گوناگون به خواننده مىدهد . جادهها ، پلها ، شهرها ، آبادىها ، فواصل شهرها و رودخانهها در اين سفرنامه به دقت مورد توجه قرار گرفته است . « ابوالحسن خان » در بسيارى از مناطق ، نام احداث كنندگان و مرمت كنندگان و زمان احداث آثار و بناها را ثبت كرده كه مىتواند در بررسى و پژوهشها مورد استفاده قرار گيرد . توسط محمد رضا عباسى و سازمان اسناد ملى درسال 1372 ش ، چاپ گرديده است . ( 6 ) . نويسنده كه پيرو آيين شيخيه بوده است ، وقايع روزانه اقامت خود را در عراق بازگو نموده است . اين سفرنامه درجلد دوم كتاب سفرنامه هاى خطى فارسى توسط هارون وهومن تصحيح وچاپ شده است ( 7 ) . اين سفرنامه اثر روحانى نويسنده و سياستمدار قاجار ميرزا رفيع نظام العلما تبريزى كه به نوعى سفرنامه عراق و عتبات اوست درجلد سوم كتاب سفرنامه هاى خطى فارسى توسط هارون وهومن تصحيح وچاپ شده است . ( 8 ) . ميرزا على وقايعى متخلص به مشكوة ، در سال 1317 ش از تبريز به عتبات رفته و برگشته و وقايع سفر خود را طى سفرنامه حاضر به رشته تحرير درآورده است . ميرهاشم محدث آن را تصحيح ودرسال 1392 ش ، انتشارات سفير اردهال چاپ شده است