زيادى از مالكين روستاها و آبادىهاى مسير حركتش دراختيار داشته است و به همين جهت به‌هنگام عبور از اين مكان‌ها برخى از آنها را در اختيار خوانندگان سفر نامه قرار مىدهد و به معرفى آنان مىپردازد . علاوه بر اين در بسيارى از مناطق نام احداث كنندگان و يا مرمت كنندگان و همچنين زمان احداث برخى از اين اماكن و كاروانسراها و حتى قنات‌ها اشاره مىكند . از آن‌جا كه ميرزا علىخان نائينى بيشترداراى يك شخصيت ادبى و فرهنگى بوده‌است تا يك شخصيت سياسى ، درنتيجه به هنگام عبور از مناطق مختلف به آداب و رسوم و نيز بناها ، مقبره‌ها و همچنين مطالب و اشعارى كه بر سر در كاروانسراها و حمام‌ها درج گرديده ، نيز اشاره مىكند وبه‌همين دليل چندين قطعه شعر را در لابلاى مطالبش بازگو مىكند . به عنوان مثال ، وى زمانى كه واردشهر قم مىشود و در بالاخانه‌اى در نزديك مقبره ابن بابويه قمى ساكن مىگردد جهت زيارت به مقبرهء ابن بابويه رفته و وصيت حضرت امام حسن عسكرى ( ع ) را به على بن بابويه كه بر كاشىهاى آن حك شده است ، با تمام متن آن درروزنامه سفر به كربلا بدون كم و كاست ثبت و ضبط مىكند . « 1 » گذشته از اين ، مشكلات زيادى در راه سفربه عتبات مقدسه براى صفاءالسلطنه وهمراهان او بوجود مىآيد كه در برخى از صفحات به آن اشاره نموده و برخى از آنها را به حساب اجر و پاداش زيارت كربلا مىگذارد و مىنويسد : « اين همه اجر كه براى زوار خاك پاى حضرت سيد الشهداء مقرر شده ، به تلافى اين رياضات شاقه سفر كربلاى معلا است » . « 2 » و فرزند او نيز در باره سختىهاى مذكور چنين مىنويسد : « مرحوم والد مسافرت عراق عرب نمود و به نشانى قبولى زيارات در آن سفر گرفتار عاهات و آفات و خطرات و مضرات گرديد كه شرح آن را كتابى جداگانه لازمست » . « 3 »

--> ( 1 ) ر . ك متن حاضر ، ص 171 ( 2 ) . همان ، ص 188 ( 3 ) . ديوان مشتاقى ، ص 12 .