زهرا قاسم نژاد / نصر الله شاملى / محمد رضا ستوده نيا

6

اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى )

چكيده دانش قراءات داراى پيشينه اى كهن و از نخستين دانش‌هاى اسلامى به شمار مىآيد و به سبب اهميتى كه در تفسير و فهم نص وحيانى دارد ، از همان آغاز مفسران و دانشمندان علوم قرآنى به آن توجه داشته اند . با توجه به اهميت پژوهش‌هاى مبتنى بر تفسير قرآن كريم و تأثير بسزاى آن در درك و فهم متن الهى ، پژوهش حاضر با اتخاذ روش استقراء ، توصيفى - تحليلى - تطبيقى و با رويكرد تفسيرى به بررسى و تحليل اثر سياق كلام در توجيه و اختيار قراءات سبع مىپردازد ؛ تا بدين وسيله ، مفهوم سياق قرآنى و نحوه كاربرد و كاركرد آن را در اختيار و توجيه قراءات با تكيه بر دانش قراءات ، روشن كند . به منظور دستيابى به هدف مورد نظر ، مفهوم سياق در لغت ، اصطلاح ، انواع و اركان سياق ، مبانى و كاركردهاى آن در تفسير و فهم آيات ، بيان شده است . پس از تبيين مفهوم سياق ، اختلاف قرائت‌هايى كه سياق در توجيه آن نقش دارد ، از كتب معتبر علم قراءات استخراج گرديده است . مجموع اين اختلاف‌ها سيصد مورد بود كه به شرح همه آن‌ها حتى موارد تكرارى نيز پرداخته شده است تا در پايان ميزان هماهنگى قرائت هر يك از قاريان سبع با سياق آشكار شود . ضمن آن كه در تحليل و بيان اثر سياق در اختيار و توجيه قرائت ، آراء مفسران فريقين مورد توجه قرار گرفته است . و در برخى موارد آراء مفسران يا صاحبان كتب احتجاج ارزيابى و نقد شده است . از دستاوردهاى پژوهش حاضر اين است كه تعريف سياق با تكيه بر مبناى قرينه پيوسته لفظى ، آن گونه كه منابع دانش قراءات و تفاسير به آن استناد كرده اند ، مىتواند به صورت جزيى مؤيد يك وجه از قرائت قرار گيرد . كليد واژه ها : اختيار ، تفسير ، سياق ، قرآن ، قراء سبعه ، قراءات .