خردگرايانه است ؛ و با اعتراف به اينكه امامت به نوعى تداوم نبوّت است ؛ يعنى همان‌گونه كه نبىّ به عنوان علّت حدوث شريعت ضرورت دارد ، وجود امام نيز به عنوان علّت بقا ضرورى است ؛ در ويژگيهاى امام ، گسترهء وظايف او و از همه مهمتر در چگونگى احراز اين منصب و نيز نخستين امام پس از پيامبر ( ص ) اختلاف كردند : شيعه ، امامت را منصبى الهى مىداند و بر اين باور است كه امام از سوى خداى تعالى برگزيده و به نصّ پيامبر و امام پيشين تعيين مىگردد . به ديگر سخن : امامت ، مقوله‌اى انتصابى است و نقش مردم در اين ميان تنها به عنوان زمينه‌سازان تحقق حكومت الهى و مبسوط اليد كردن امام براى فعليت بخشيدن آرمانهاى اسلامى است ؛ و بيعت امّت با امام بيانگر آمادگى جامعهء اسلامى براى همراهى امام در جهت سير به سوى كمال حقيقى است . در مقابل ، متكلّمان عامّه ، امامت را منصبى انتخابى و مستند به آراى مردم مىانگارند . با اين تفاوت كه معتزله ، هيچ قيد و شرطى براى مشروعيت داشتن آراى مردم قائل نيستند ، درحالىكه اشاعره تنها رأى گروهى خاص از مردم به نام « اهل حلّ و عقد » را معتبر مىدانند ، نه انتخاب مطلق مردم . « 1 » نكتهء ديگرى كه بايد به آن اشاره داشت اينكه عامّه ، امامت حضرت على ( ع ) را باور داشتند ، اما نه به عنوان نخستين امام و جانشين بلافصل پيامبر ( ص ) بلكه به عنوان چهارمين خليفه . شايد انگيزهء متكلّمان و دين‌پژوهان شيعى از تأليف تك‌نگاريهاى بىشمار دربارهء فضايل و مناقب حضرت امير ( ع ) ، « 2 » جلب توجّه عامّه

--> ( 1 ) . ر . ك : التمهيد ، ص 178 . ( 2 ) . كتابهايى چون : مناقب الإمام على ( ع ) ، ابن دمشقى ؛ مناقب أمير المؤمنين ، محمّد بن سليمان كوفى ؛ تفضيل أمير المؤمنين ، شيخ مفيد ؛ خصائص أمير المؤمنين ، نسائى ؛ المناقب ، ابن مغازلى ؛ المناقب خوارزمى ؛ مناقب آل أبى طالب ، ابن شهر آشوب ؛ اليقين ، ابن طاوس ؛ العمدة ، ابن بطريق و . . . كه بيشتر از سوى علماى اهل سنّت تأليف شده‌اند از آن جمله‌اند . براى آگاهى بيشتر از منابع مشابه ر . ك : أهل البيت فى المكتبة العربية .