مخفى نماند كه مصنّف - قدّس اللّه سرّه - فرموده‌اند كه صفات ثبوتى هشت است و در ذكر يازده است ؛ « 1 » و جواب آن است كه مآل اين صفات يكى است مذكور مىشود بعد از اين ، إن شاء اللّه تعالى . تنبيه : بدان‌كه قديم چيزى است كه وجود او مسبوق نيست به غير يا به عدم ؛ و ازلى چيزى است كه نيست او را اوّل ؛ و اين اعمّ است از قديم ؛ از جهت آنكه ازل صادق است بر عدمى كه سابق بر وجود است ، به خلاف قديم كه مختصّ است به وجود . و باقى در اصل مستمرّ الوجود است ؛ يعنى دائم مثل سرمد كه شامل است از براى ازل و ابد و آنچه ما بين ازل و ابد است ، و « 2 » آن لايزال است « 3 » و اينجا به معنى چيزى است كه باقى مىباشد در دو زمان كه حال و استقبال است « 4 » و معدوم « 5 » نمىشود ساعة فساعة . از براى آنكه ذكر ازلى و ابدى با اوست . و ابدى چيزى است كه نيست مر او را نهايت . حاصل كلام آن است كه اللّه تعالى باقى دائمى است « 6 » ؛ يعنى اللّه تعالى باقى است دائما ؛ و از اين جهت صفات [ 11 ] اربعه را يكى ناميده « 7 » ، و اگرچه به حسب ظاهر چهار است . پس تأمّل كن . [ هفتم از صفات ثبوتى اللّه تعالى آن است كه متكلّم است ] السابعة : أنّه تعالى متكلّم بالإجماع . هفتم از صفات ثبوتى اللّه تعالى آن است كه متكلّم است به اجماع جميع

--> ( 1 ) . يعنى بعضى يازده صفت ذكر كرده‌اند . در تعداد صفات ثبوتى و سلبى ميان علما اختلاف است . خواجه نصير طوسى بيش از بيست و يك صفت براى حقّ تعالى ياد مىكند ر . ك : كشف المراد ، صص 389 - 418 . ( 2 ) . س : - و . ( 3 ) . س : - است . ( 4 ) . س : - است . ( 5 ) . س : معلوم . ( 6 ) . س : - است . ( 7 ) . س : + و .