تبحّر علّامهء حلّى در دانش اختلاف ، هم در بخش كلام وهم فقه ، زبانزد علماى روزگاران بوده است . اين ميراث بعدها در اختيار شهيد أول ( م 786 ه . ق ) وشهيد ثاني ( م 965 ه . ق ) قرار گرفت وتوسعه يافت . مع الأسف در يك دورهء تاريخي ، دانشمندان شيعي ، به دليل انقطاع جغرافيايى با جهان تسنن ، ارتباط مستقيم خود را با متون برادران أهل سنت خود ترك كردند تا اين‌كه در دورهء أخير بار ديگر ، متون أهل سنت مورد توجه فقهاى بزرگى چون آيت اللّه بروجردي قرار گرفت ودر بحث‌هاى علمي وفقهى ، همزمان از آراء آنان نيز سخن به ميان آمد . كتاب حاضر ، يك اثر جاودانه از مردى فرهيخته است كه به « دانش اختلاف » آگاهى دارد واز سر معرفت به سراغ انديشه‌هاى ديگران مىرود . أو مىكوشد تا مباني اين اختلاف نظرها را در مقايسه با منابع ديني به‌خصوص قرآن نشان دهد . در اين زمينه ، در قرآن تأمل مىكند وبه سنجش آراء وأفكار با قرآن مىپردازد . يكى از مهم‌ترين فوايد اين اثر براي جامعهء علمي ما همين است كه بداند دانشمندانش تا چه اندازه بر نقطه‌نظرات مذاهب ديگر آگاهى داشته وچگونه همزمان ، ضمن احترام به مذهب مخالف ، نشان مىدهد كه براي أو علم ودانش واستدلال از همه چيز مهم‌تر است . اين‌كه يك تمدن ، مانند تمدن اسلامى ، انسان‌هايى را پرورش دهد كه تابع استدلال ودليل باشند ، نشانگر بلوغي است كه در أساس آن تمدن وجود دارد . در عين حال ، اين تمدن اسلامى ، وقتي راه به جايى خواهد برد كه دست از اختلاف نظرهاى بىاساس واتّهامات واهى بردارد وهمزمان با مهر وعطوفت اسلامى ، به بحث دربارهء مهم‌ترين معضلات علمي وديني واجتماعي خود بپردازد . نشر اين اثر را به همه كساني تقديم مىكنيم كه اين آيات قرآني را سرلوحهء زندگى علمي خويش قرار داده‌اند : وَلا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا ( اسراء / 35 ) . رسول جعفريان رئيس كتابخانه ، موزه ومركز اسناد مجلس شوراى اسلامى