موضوع اين بحث علمى ، يكى از مسائل صعب و انديشه‌سوز « اصول فقه » يعنى بحث از مقدمهء واجب بوده است . مىدانيم زمانى كه مولا ، خدمتكار خود را به كارى فرمان مىدهد كه انجام دادن آن ، به نحوى اجتناب‌ناپذير ، مستلزم انجام مقدمه‌اى است ، خودبخود ، انجام آن مقدمه نيز لازم مىشود . فىالمثل وقتى كه به خدمتكار مىگويد : « بالاى بام برو و برفها را بروب » ، از آنجا كه ( على الفرض ) صعود به بام نيازمند نصب نردبان است ، فرمان به رفتن برف پشت‌بام ، لا محاله فرمان به نصب نردبان ( جهت صعود به بام و انجام عمل برف‌روبى ) را نيز به نحو ضمنى دربردارد . به تعبير علمى : فرمان به انجام ذى المقدمه ، لزوما وجوب انجام مقدمات آن را نيز دربردارد . پرسشى كه در ذيل اين بحث ، از سوى اصول‌پژوهان مطرح مىشود آن است كه : - آيا وجوب انجام ذى المقدمه ، انجام مقدمه با هرنيّت و قصدى را ايجاب مىكند يا نه ، تنها مقدمه‌اى واجب مىشود كه به قصد انجام ذى المقدمه صورت گيرد ؟ به اصطلاح علمى ، آيا مطلق مقدمه و ذات آن ، واجب است يا صرف مقدمهء موصله ؟ شيخ انصارى و آخوند خراسانى ، ذات مقدمه را واجب مىدانسته‌اند و سيد محمد كاظم يزدى مقدمهء موصله را . چالش فوق بين آخوند و سيد ، بر سر همين موضوع رخ داده است . ناقل داستان زير ، آيت اللّه حاج سيد مهدى اخوان مرعشى ( شاگرد برجستهء آيات عظام : حجت و بروجردى و حكيم و خويى ) هستند ، كه حقير ، هم « مستقيما » از ايشان شنيده‌ام و هم « با واسطه » و توسط حضرات آقايان حاج آقا موسى شبيرى و حاج سيد عبد العزيز طباطبايى از ايشان . مرحوم اخوان مرعشى در تاريخ سه‌شنبه 22 شهريور 1379 ، از قول شادروان آيت اللّه مير سيد على يثربى مشهور ( از شاگردان برجستهء آقا ضياء عراقى ، و اعلام فقيد قم ) و ايشان ظاهرا از قول آقا ضياء عراقى نقل كردند كه : آخوند خراسانى و سيد صاحب عروه ، زمانى هردو درس اصول مىگفته‌اند و بحثشان نيز پيرامون مقدمهء واجب بوده است . آخوند ، ذات مقدمه را واجب مىشمرد و سيد مقدمهء موصله را . فرزندان حاج آقا محسن عراقى ( حاج آقا مصطفى و برادرش ) در درس آخوند و سيد حضور يافته و بحث را تعقيب مىكرده‌اند . زمانى كه به درس آخوند مىرفتند ، ايشان براى اثبات نظريهء خويش ادلّه و براهينى قوى اقامه مىكرد ، چندانكه آن‌دو قانع گرديده و هوادار نظريهء آقاى آخوند مىشدند . اما بعد كه به درس مرحوم سيد مىرفتند ، مرحوم