على ابو الحسنى ( منذر )
159
فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى " صاحب عروة " ( فارسى )
فرستاد ، در نامه به وى ، ضمن سفارش به اهتمام به امر جهاد ، تأكيد كرد كه دستيابى به راحت ( جاويد ) و كسب پاداش الهى ، در گرو تحمل رنجها و سختيها است : * فبالتعب يكتب الراحة و بالمشقّة تكسب الاجر . « 1 » سماحت و سعهء صدر بر فهرست خصال عالى سيد ، بايد سماحت و سعهء صدر را نيز افزود . مرورى بر كارنامهء سيد حاكى از آن است كه آن مرحوم ، به رغم ايستادگى بر سر تشخيص قاطع دينى و سياسى خويش ، و مقاومت در برابر فشارها و تهديدهاى گروههاى فشار ( عصر مشروطه ) ، درعينحال نسبت به آنچه كه به شخص او مربوط مىشد ، سعهء صدر و گذشت بسيار نشان مىداد . چنان كه در ماجراى تهديد وى به ترور از سوى مشروطه خواهان تندرو ( در كشاكش مشروطهء اوّل ) ، كه جمعى انبوه از عشاير شيعه و مسلح عراق را بر ضدّ دشمنان سيد به نجف كشانيد ، مانع تعرض آنان به مخالفان خويش شد و گفت : كار آنان را به خدا سپرده است . نيز بسا مىشد با كسانى كه ( روى مسئلهء مشروطيت ) به وى هتاكى كرده و از روى او خجل بودند ، روبرو مىشد و بر خلاف انتظارشان ، آنها را مورد لطف قرار مىداد . دربارهء آنچه گفتيم ، داستانها و حكايات جالبى وجود دارد كه در بخش « تندى مشروطهخواهان ، و گذشت و سعهء صدر سيد » آوردهايم . سيد در كلمات قصار خويش در كتاب « الكلم الجامعة » توصيهء جالبى دارد : هرگاه كسى كه مقام و رتبهاى پاينتر از تو دارد ، تو را خوار شمرد ، باكى به خود راه نده . چه ، او با اين كار ، خود را خوار ساخته است ، نه ترا ! * اذا استهان بك من دونك فلا عليك ، فقد استهان بنفسه دونك !
--> ( 1 ) . آفاق العربية ، بغداد ، سال 3 ، ش 10 ، 1978 ميلادى ، ص 49 .