على ابو الحسنى ( منذر )

149

فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى " صاحب عروة " ( فارسى )

داستان زير نمونه‌اى جالب از « بىهوايى » آن مرحوم را نشان مىدهد : آيت اللّه حاج سيد على طباطبايى يزدى ( پدر سيد ضياء الدين طباطبايى مشهور ) از علماى متنفذ تهران در عصر مظفر الدين شاه و مشروطه است كه با مظفر الدين شاه از دوران وليعهدى وى در تبريز ( و سپس در تهران ) روابط گسترده داشت و با استفاده از همين روابط ، در آستانهء مهاجرت علماى تهران ( به رهبرى شيخ فضل اللّه نورى و سيدين طباطبايى و بهبهانى ) به قم عليه عين الدوله ، كوشيد بين حكومت و علما وساطت كند كه البته تلاش وى نافرجام ماند . « 1 » گفته مىشود كه او فرستادهء ميرزاى شيرازى بزرگ ( پرچمدار جنبش تنباكو ) به ايران بود . آيت اللّه حاج سيد جواد مدرسى با اشاره به تتلمذ سيد على يزدى نزد ميرزاى شيرازى بزرگ ، مىنويسد : مظفر الدين شاه در زمان وليعهدى از ميرزاى شيرازى مجتهدى خواست كه به تبريز برود . ايشان آقا سيد على را فرستادند و چون اهل منبر و داراى بيان قوى بود مريدان بسيار پيدا كرد و مرحوم امير خيزى مىگفت : آقا سيد على شبى در بالاى منبر دعاى ابو حمزهء ثمالى را مىخواند و شب احيا بود . طلبه‌اى به پهلوى من زد و گفت : خود امام بالاى منبر است . مظفر الدين شاه خانه‌اى به مبلغ 6000 تومان براى آقا سيد على در نزديكى كاخ خود خريد تا نزديك وى باشد و كالسكه‌اى هم به او بخشيد كه علامت تاج داشت و حق داشت مانند ساير كالسكه‌هاى سلطنت از بست حضرت عبد العظيم عليه السّلام بگذرد و اين اجازه به وسايل نقليهء ديگر داده نمىشد . وقتى مظفر الدين شاه فوت كرد بنابر وصيت او آقا سيد على بر جنازهء او نماز خواند . مشار اليه در 1350 قمرى فوت كرد . كتاب وسائل مظفرى را در مصائب حضرت سيد الشهداء عليه السّلام براى مظفر الدين شاه نوشته كه در 1320 قمرى چاپ شده است . « 2 » ميرزا يحيى دولت‌آبادى ، از عيون مشروطه‌خواهان سكولار ، مىنويسد : « سيد على آقاى يزدى كه طرف توجه شاه و حرمسراى او است و از تبريز به طهران آمده و در

--> ( 1 ) . ر . ك ، تاريخ بيدارى ايرانيان ، ناظم الاسلام كرمانى ، بخش اول ، 3 / 493 - 494 و 496 - 498 ؛ مشاهدات و تحليل . . . ، محمد على تهرانى ( كاتوزيان ) ، ص 180 به بعد . ( 2 ) . النجوم السرد بذكر علماء يزد ، مخطوط ، صص 98 - 100 ، نقل با تلخيص . دربارهء حاج سيد على يزدى ، همچنين ، ر . ك ، اختران فروزان رى و طهران ، محمد شريف رازى ، صص 240 - 241 ؛ تاريخ انقلاب مشروطيت ايران ، مهدى ملكزاده ، 3 / 565 .