بعد الفراغ نيست . سؤال 84 [ كيفيّت سجدهء سهو ] قبل از تشهد سجده سهو " الحمد للَّه " يا " بسم اللَّه و باللَّه " گفتن جايز است ، يا نه ؟ جواب : بدون قصد خصوصيت ضرر ندارد . سؤال 85 [ حكم كثير الشّك در افعال و ركعات نماز و عدم لزوم تذكّر به نيّت در همهء حالات نماز ] كسى كه كثير السهو ، يا كثير الشك مىباشد به اين طور كه در اثناى قرائت و سائر اقوال صلاة غالبا برايش غفلت حاصل مىشود كه از چه ركعت است مثلا ، يا از چه نماز است ، و نحو اينها ، و اين به اندك التفاتى رفع مىشود - مثل شك مستقر نيست و ظاهر اين است كه از وسوسه باشد - چنين كسى اگر اعتنا نكند به اين گونه غفلات و نمازش را تمام نمايد ، ضرر دارد ؟ و بايد هر ذكر ، يا فعلى كه از روى غفلت مذكوره صادر شده اعاده نمايد ؟ و اگر در اثنا ملتفت شد بايد تامل نمايد تا متذكر شود كه چه ركعت و چه نماز است و ( حال آن كه اين موجب حرج است ) يا نه ؟ جواب : غفلت مذكوره ، مضر نيست . و اعاده ، لازم نيست . و واجب نيست دانستن اين كه كدام ركعت و كدام نماز است در جميع حالات ، ما دام كه صدق شك در ركعات نكند ، و از اول به نيت صحيحه داخل در نماز شده باشد ، و ممكن الاستعلام باشد كه چه نماز بوده ، و بر نيت همان نماز باقى باشد به معنى اين كه نيت خلاف نكند . و لهذا صحيح است كه به حصى و نحو آن حفظ ركعات كند و حال آن كه در حال قيام مثلا نمىداند كدام ركعت است . حاصل اين كه متذكر بودن اصل نماز و ركعات آن در جميع حالات ، لازم نيست . بلكه اگر از اول تا آخر غافل باشد و لكن جورى باشد كه به أدنى التفات مىفهمد و هر فعلى را در محل خود به قاعده به جاى آورده باشد ، صحيح است . سؤال 86 [ احكام شك در ركعات ] إذا علم بعد الصلاة أنه تردد في الصلاة بين الاثنين و الثلاث و أتمها بإتيان ركعة واحدة أخرى ، و ما يدري الآن أنه كان ظانا بالثلاث فبنى عليها و أتم ، أو كان شاكا و بنى و أتم فعليه صلاة الاحتياط ، فما حكمه ؟ جواب : الظاهر ، عدم وجوب شيء عليه . نعم ، لو علم أنه كان شاكا و ما يدري أنه حصل له الظن فبنى على الثلاث ، أو بقي على الشك فتجب عليه صلاة الاحتياط ، يمكن أن يقال في هذه الصورة : الأصل ، عدم حصول الظن . فتجب عليه صلاة الاحتياط . هذا إذا لم يعلم استقرار الشك .