اهل ذمه‌اى كه به شرايط ذمه عمل نمىنمايد ) تفاوت ماهوى دارد . 6 - توضيح نظر صاحب حدائق رحمه الله در مراجعه به حدائق در مىيابيم كه ايشان روايت منصور را چنين نقل مىكند : عن رجل او مشرك من غير اهل الكتاب ، لذا ايشان مىگويد روايت منصور اصلًا در مورد مجوسى كه صنفى از اصناف اهل ذمه است نمىباشد . البته در اين نقل غرابت تعبيرى آشكار وجود دارد ، در توجيه اين تعبير احتمالات مختلفى وجود دارد ، يك احتمال اين است كه در نسخه اصلى حدائق كلمه « او » وجود نداشته است و عبارت چنين بوده است عن رجل مشرك من غير اهل الكتاب و بعداً در نسخه‌هاى چاپى كلمه « او » اضافه شده است . احتمال ديگر اين است كه نسخه اصلى حدائق ، هم ، كلمه « او » را داشته است ، ولى بيان سؤال به نحو ترديد به اين علت است كه راوى ( منصور بن حازم ) به خاطر فاصله زمانى و . . . جملات دقيق سؤال خودش را فراموش نموده است ، لذا در نقل ، به صورت ترديد و با به كار بردن كلمه « او » آن را بيان كرده است و يا اين كه راويان بعدى ، جملات دقيق روايت منصور را فراموش كرده‌اند لذا آنها ، بدين گونه و تزويرآميز روايت را نقل مىكنند ، خلاصه اين « او » به جهت ترديد در اين بوده كه آيا سؤال به اين شكل بوده كه « عن رجل من غير اهل الكتاب » يا به اين شكل « عن مشرك من غير اهل الكتاب » در هر حال سؤال از خصوص غير اهل كتاب است و مجوس را كه به عقيده صاحب حدائق از اهل كتاب است در بر نمىگيرد . 7 - نظر استاد مد ظله در مورد مطلب صاحب حدائق رحمه الله ما اين مطلب صاحب حدائق رحمه الله را تمام نمىدانيم زيرا در تمام كتبى كه روايت نقل شده است عبارت كلمه « مجوسى » را دارد « 1 » . در نسخه‌هاى معتبر كافى از جمله

--> ( 1 ) - كافى ، ج 5 ، ص 435 ، ح 3 ، تهذيب ، ج 7 ، ص 301 ، ح 1258 ، استبصار ، ج 3 ، ص 182 ، ح 662 ، وسائل الشيعة ، كتاب النكاح ، ابواب ما يحرم بالكفر و نحوه ، باب 29 ، ذيل ح 3 ( وسائل ، چاپ آل البيت ، ج 20 ، ص 547 ) ، الوافى ، چاپ كتابخانه امير المؤمنين عليه السلام اصفهان ، ج 22 ، ص 624 ، ح 4 .