بيان گرديده است . 2 ) نقد استاد مد ظله با توضيحى درباره كلام ايشان : آنچه ايشان درباره معناى « ما » و سبب استعمال آن بيان كرده‌اند ، در واقع تفسيرى از آيه شريفه و يكى از معانى ششگانه است كه مرحوم شيخ آنها را در تبيان نقل فرموده است . در توضيح اين معنا نقل شده كه آنان كه ايتام را سرپرستى مىكردند ، بسيار اتفاق مىافتاد كه بيش از چهار زن بر مىگزيدند ، و چون از عهده تأمين مخارج آنها بر نمىآمدند ، اموال يتامى را ظالمانه تصرف كرده ، و آن را در معاش زوجات خود هزينه مىكردند . از آن پس بود كه آيه شريفه نازل گشت و آنان را از ازدواج‌هاى خارج از حدّ توانشان پرهيز داده ، و حدّ اكثر ازدواج با چهار زن را با تعبير اجمالى « ما طابَ لَكُمْ » - كه حكمت غالبى حد اكثر ازدواج است - و تفصيل « مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ » مجاز شمرد . معناى اول ايشان نيز در واقع همان تفسيرى است كه از عايشه نقل شده و اولين معنا از شش معناى شيخ در تبيان مىباشد . روشن است كه اين دو معنا با يكديگر ناسازگار است . زيرا در تفسيرى كه از عايشه نقل شده ، عنايت به پرهيز از ازدواج با يتامى ، و ترغيب به ازدواج با غير آنان است ، به خلاف تفسيرى كه « ما » را اشاره به عدد دانسته ، و آيه را در مقام بيان تعداد زنانى مىداند كه انسان مجاز است با آنان ازدواج نمايد . در عين حال ، دلالت آيه بر انحصار مطلق عدد نيز با معناى دوم تمام نخواهد بود . زيرا عدم جواز تجاوز از چهار ، ظاهراً مشروط به خوف است و آيه مىفرمايد اگر در مورد يتامى مىترسيد ، از غير يتامى به مقدار ما طاب لكم - حد اكثر چهار عدد - بگيريد و در نكاح آنها افراط نكنيد ، بنابراين ، استفاده حكم از آيه به صورت مطلق ، خالى از اشكال نيست ، چون كسى كه ثروت زيادى دارد و در نكاح با يتامى خوفى ندارد آيه شريفه جلوى او را از